به گزارش اکواقتصاد، بر اساس آمارهای منتشر شده، تا سال ۲۰۲۵ حدود ۲۷ شرکت هواپیمایی در ایران فعالیت خواهند کرد که مجموع ناوگان آنها شامل نزدیک به ۱۵۶ فروند هواپیما میشود، اعم از هواپیماهای متعلق به خود شرکت یا اجارهای. با این حال، بخش قابل توجهی از این ناوگان به دلیل کمبود قطعات و محدودیتهای تحریمی، غیرفعال است. این وضعیت باعث شده که تعداد ایرلاینها در ایران با کشورهایی مانند چین مقایسه شود؛ جالب اینکه جمعیت ایران حدود یکپانزدهم چین است، اما تعداد ایرلاینها بیشتر از چین اعلام شده است.
تعدد ایرلاینها در ایران، با وجود کمبود ناوگان و محدودیت در تعداد پروازها، موضوعی قابل توجه است. کشورهایی مانند قطر، امارات و ترکیه با حجم بالای پرواز، تنها ۴ تا ۵ ایرلاین فعال دارند و در اکثر کشورهای بزرگ جهان میانگین ۸ تا ۱۰ ایرلاین است. در ایران، با این تعداد ایرلاین، مجموع پروازهای داخلی در سال گذشته حدود ۱۶۲ هزار پرواز بوده و برخی شرکتها روزانه تنها ۴ پرواز انجام دادهاند. در مقابل، ایرلاینهای بزرگ منطقه روزانه حدود ۲۰۰ پرواز دارند.
دلایل ایجاد تعدد ایرلاینها
حمیدرضا صانعی، معاون هوانوردی سازمان هواپیمایی کشوری، در توضیح این وضعیت گفت: «شکلگیری سیستم هوانوردی ایران یک شبه نبوده و محدودیتهای سرمایهگذاری و تحریمها باعث شده سرمایهگذاران ایرانی نتوانند ایرلاین بزرگی ایجاد کنند.» وی افزود، سرمایهگذاران در شرایط اقتصادی کنونی و محدودیتهای بینالمللی، ناچار به تاسیس ایرلاینهای کوچک با سرمایه محدود و خرید نقدی ناوگان میشوند.
یکی دیگر از دلایل، کمبود فاینانسورها و لیزورها در ایران است. در کشورهای پیشرفته، شرکتهای مالک هواپیما تا ۹۰ درصد هزینه خرید هواپیما را تامین مالی میکنند و ایرلاینها با پرداخت اقساط از محل درآمد همان هواپیما، مالکیت را دریافت میکنند. در ایران، چنین سازوکاری به دلیل تحریمها و محدودیتهای بانکی تقریباً غیرممکن است.
پیامدها و چالشها
تعدد ایرلاینها و ناوگان کوچک و غیرفعال، باعث کاهش بهرهوری و کیفیت خدمات شده است. برخی کارشناسان میگویند این شرایط بر ایمنی، تاخیرهای مکرر و تجربه مسافر تاثیر منفی گذاشته و رقابت واقعی اقتصادی در صنعت هوایی ایران شکل نگرفته است. با وجود این، جذابیت درآمدزایی و کمبود ریسک سرمایهگذاری باعث شده همچنان تقاضا برای تاسیس ایرلاینهای کوچک وجود داشته باشد.
همچنین، تحریمها محدودیتهای تامین هواپیما و قطعات یدکی را تشدید کرده و شرکتها را مجبور به استفاده از ناوگان قدیمی و روشهای پیچیده تامین قطعات کرده است. برخی ایرلاینها دولتی هستند، در حالی که بخش خصوصی نیز وارد بازار شده است و ترکیب این دو بخش در نبود سازوکار رقابتی منجر به رشد نامتوازن شرکتها شده است.
در سالهای آینده روند ادغام ایرلاینهای کوچک و خروج برخی از بازار آغاز شود و تعداد شرکتها به سطح منطقیتر نزدیک شود. با بهبود روابط بینالمللی و امکان استفاده از فاینانسها و لیزهای خارجی، سرمایهگذاران میتوانند ناوگان جدیدتر و بزرگتر تهیه کنند، که به افزایش بهرهوری و بهبود خدمات منجر خواهد شد.
همچنین، انتظار میرود با کاهش ایرلاینهای کوچک و تمرکز بر چند شرکت بزرگ، کیفیت خدمات، ایمنی و نظم پروازها افزایش یابد و بازار هوایی کشور به سمت استانداردهای بینالمللی حرکت کند. در بلندمدت، این تحولات میتواند درآمد صنعت هوایی را افزایش داده و تجربه مسافر را بهبود بخشد، بهویژه در پروازهای داخلی و منطقهای.
در مجموع، صنعت هوایی ایران با وجود تعدد ایرلاینها و محدودیتهای تحریمی، پتانسیل رشد دارد، اما نیازمند تمرکز سرمایه، ادغام شرکتها و بهرهگیری از منابع مالی خارجی برای مدرنسازی ناوگان و ارتقای کیفیت خدمات است.