به گزارش اکو اقتصاد، سقط جنین، یکی از حساسترین مسائل حوزه سلامت باروری زنان، همیشه موضوعی پرچالش و چندبعدی بوده است. این پدیده نه تنها ابعاد پزشکی و فیزیولوژیک دارد، بلکه تحت تأثیر عوامل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و روانشناختی قرار دارد. آمارها نشان میدهند که حدود 10 تا 20 درصد بارداریها به سقط منجر میشوند و بیشترین موارد از نوع خودبهخودی هستند، یعنی ناشی از ناهنجاریهای ژنتیکی جنین در مراحل ابتدایی بارداری. با این حال، دخالتهای غیرعلمی و اقدامات خودسرانه در این دوران میتواند سلامت جسمی و باروری زنان را به شدت تهدید کند و پیامدهایی بلندمدت مانند ناباروری، افزایش خطر سقطهای بعدی و اختلالات جفتی نظیر پلاسنتا اکرتا و پلاسنتا پرویا را به همراه داشته باشد.
مطابق برآوردهای وزارت بهداشت و تحقیقات دانشگاههای علومپزشکی، سالانه حدود 300 تا 1000 مورد سقط قانونی در مراکز درمانی رسمی کشور انجام میشود. در عین حال، تخمینها نشان میدهد آمار سقطهای غیرقانونی بسیار بالاتر بوده و بین 40 تا 80 هزار مورد در سال گزارش میشود. بیشترین موارد سقط غیرایمن در میان زنان 18 تا 30 ساله مشاهده شده است؛ گروه سنیای که در اوج توان زادآوری و باروری قرار دارند و این مسئله از منظر جمعیتشناسی نگرانکننده تلقی میشود.
امروزه با پیشرفت دانش پزشکی و توسعه مراکز تخصصی درمانی، امکان پیشگیری و کاهش خطرات ناشی از سقطهای غیرایمن فراهم شده است. با این حال، هنوز بسیاری از زنان به دلیل کمبود آگاهی یا دسترسی ناکافی به خدمات تخصصی، در معرض تصمیمات پرخطر قرار دارند. این مسئله علاوه بر پیامدهای پزشکی، اثرات روانی و اجتماعی قابل توجهی نیز بر جای میگذارد؛ از اضطراب و استرس گرفته تا پشیمانی، فشارهای خانوادگی و تنشهای اجتماعی.
سقط جنین همچنین نشاندهنده یک خلأ آموزشی و اطلاعرسانی در جامعه است. تحقیقات نشان میدهد بسیاری از سقطهای پرخطر ناشی از ناآگاهی یا دریافت اطلاعات نادرست درباره دوران بارداری، علائم هشداردهنده و خطرات اقدامات غیرتخصصی است. بنابراین آموزش صحیح، افزایش سواد سلامت باروری و دسترسی به مشاوره پزشکی و روانشناختی پیش از هر تصمیم درمانی، نقش اساسی در کاهش این موارد دارد.
از منظر بینالمللی نیز سقطهای غیرایمن یکی از علل مهم مرگ مادران در جهان محسوب میشوند. خونریزی شدید، عفونتهای تهدیدکننده زندگی و آسیب به اندامهای داخلی، مهمترین عوارض این اقدامات هستند که در کوتاهمدت و بدون مراقبت تخصصی میتوانند جان مادر را به خطر بیندازند. در مقابل، دسترسی به مراکز تخصصی و مراقبت بهموقع، این خطرات را به میزان قابل توجهی کاهش میدهد و سلامت جسمی و روانی زنان را تضمین میکند.
در این زمینه، اهمیت مراجعه به مراکز درمانی مجاز و بهرهگیری از خدمات مشاوره پزشکی و روانشناختی دوچندان میشود. زیرا تصمیمگیریهای خودسرانه، علاوه بر تهدید سلامت جسمی، میتواند بار روانی شدیدی ایجاد کند و خانوادهها و اجتماع را درگیر پیامدهای غیرقابل پیشبینی سازد.
دکتر سهیلا عباسزاده، متخصص زنان و زایمان و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بابل با ارائه تحلیلی جامع از سقط جنین، ریشهها، پیامدها و راهکارهای علمی و اجتماعی برای کاهش خطرات آن، بر توجه مسئولان به سلامت باروری زنان تاکید فراوان کرد که از نظر خوانندگان تسنیم میگذرد:
دکتر عباسزاده، با توجه به شیوع سقط در بارداریها، میتوان گفت چه میزان از بارداریها به سقط منجر میشود؟
دکتر سهیلا عباسزاده: بر اساس آمارهای علمی، حدود 10 تا 20 درصد بارداریها با سقط مواجه میشوند. نکته مهم این است که بیشتر این موارد از نوع خودبهخودی هستند، یعنی بهدلیل ناهنجاریهای ژنتیکی جنین در هفتههای ابتدایی بارداری اتفاق میافتند و معمولاً نمیتوان از آنها جلوگیری کرد. با این حال، دخالتهای غیرعلمی و اقدامات خودسرانه در طول بارداری میتواند ساختار طبیعی رحم را دچار آسیب کند و خطر بروز مشکلات جدیتری مانند ناباروری، افزایش احتمال سقطهای بعدی، و اختلالاتی مانند پلاسنتا اکرتا یا پلاسنتا پرویا را افزایش دهد. بنابراین تأکید میکنم که زنان در صورت مواجهه با هر مشکلی، تنها باید به مراکز درمانی مجاز و تحت نظر پزشک مراجعه کنند و از اقدامات خودسرانه و غیرتخصصی پرهیز کنند.
به نظر شما، سقط جنین صرفاً یک مسئله پزشکی است یا ابعاد دیگری نیز دارد؟
دکتر عباسزاده: سقط جنین پدیدهای چندبعدی است و عوامل مختلف اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و حتی حقوقی در آن نقش دارند. کاهش سقطهای پرخطر نیازمند نگاهی جامع و سیاستگذاری درست است. بهعنوان مثال، برخی سقطها ممکن است ناشی از فشار اقتصادی، فقدان حمایتهای اجتماعی، ناآگاهی یا اطلاعات نادرست درباره بارداری باشند. بنابراین اقدامات صرفاً درمانی کافی نیست و لازم است آموزشهای سلامت باروری، دسترسی به مشاوره و حمایتهای اجتماعی نیز در دستور کار قرار گیرد.
برخی عوارض سقط ممکن است بلافاصله ظاهر نشوند. میتوانید توضیح دهید؟
دکتر عباسزاده: بله، یکی از مسائل مهم این است که عوارض برخی اقدامات غیرتخصصی در بارداری یا سقط ممکن است ماهها یا حتی سالها بعد خود را نشان دهند. آسیبهای اندامهای داخلی، اختلالات هورمونی، التهاب رحم، یا مشکلات بعدی در باروری میتوانند دیررس باشند. به همین دلیل انجام هر گونه اقدام درمانی باید تنها در مراکز تخصصی و تحت نظر پزشک انجام شود تا خطرات بلندمدت به حداقل برسد.
آیا این مسئله صرفاً ابعاد پزشکی دارد یا تأثیر روانی و اجتماعی نیز دارد؟
دکتر عباسزاده: قطعاً ابعاد روانی و اجتماعی هم اهمیت بالایی دارد. تصمیمگیری درباره سقط، بهویژه بدون مشاوره تخصصی و حمایت روانشناختی، میتواند فشارهای روحی شدیدی ایجاد کند. برخی افراد بعد از این تجربه دچار اضطراب، پشیمانی یا تنشهای خانوادگی میشوند. بنابراین بهرهگیری از خدمات مشاوره پزشکی و روانی پیش از هر اقدام درمانی، نقش کلیدی در کاهش آسیبهای احتمالی و حفظ سلامت کلی زنان دارد.
آموزش و آگاهی زنان چه نقشی در پیشگیری از سقط دارد؟
دکتر عباسزاده: آموزش صحیح و ارتقای سواد سلامت باروری، نقش اساسی در کاهش سقطهای پرخطر دارد. بسیاری از سقطها به دلیل ناآگاهی یا دریافت اطلاعات نادرست رخ میدهند. اگر زنان اطلاعات کافی درباره مراقبتهای بارداری، علائم هشداردهنده و خطرات اقدامات غیرعلمی داشته باشند، میتوانند تصمیمهای آگاهانه و کمخطر بگیرند. به عبارت دیگر، آموزش و اطلاعرسانی میتواند از بروز تصمیمات عجولانه و پرخطر جلوگیری کند.
آمارها در سطح بینالمللی چه میگویند؟
دکتر عباسزاده: تحقیقات بینالمللی نشان میدهند که سقطهای غیرایمن یکی از علل اصلی مرگ مادران در جهان هستند. عوارضی مانند خونریزی شدید، عفونتهای تهدیدکننده زندگی و آسیب به اندامهای داخلی میتوانند در کوتاهمدت و بدون مراقبت مناسب منجر به مرگ مادر شوند. اما اگر دسترسی به مراقبتهای تخصصی و بهموقع وجود داشته باشد، این خطرات تا حد زیادی قابل پیشگیری هستند.
چه توصیهای به خانوادهها و زنان باردار دارید؟
دکتر عباسزاده: نخست، هرگونه اقدام درمانی باید تحت نظر پزشک متخصص انجام شود. دوم، در صورت مواجهه با مشکلات بارداری، از هرگونه اقدام خودسرانه و غیرعلمی پرهیز شود. سوم، بهرهگیری از مشاوره روانی و حمایت خانواده میتواند فشارهای روحی و اضطراب را کاهش دهد. و نهایتاً، ارتقای آگاهی عمومی درباره سلامت باروری و عوارض سقطهای غیرایمن، میتواند از بروز بحرانهای پزشکی و روانی جلوگیری کند.
جمعبندی شما از اهمیت توجه به این مسئله چیست؟
دکتر عباسزاده: سقط جنین یک مسئله حساس و چندوجهی است که سلامت جسمی، روانی و اجتماعی زنان را تحت تأثیر قرار میدهد. پیشگیری و مدیریت صحیح آن مستلزم آموزش، مشاوره، دسترسی به مراکز تخصصی و حمایت خانواده و جامعه است. اگر اقدامات علمی و مراقبتهای مناسب در اختیار زنان قرار گیرد، میتوان نه تنها جان مادران را حفظ کرد، بلکه از پیامدهای روانی و اجتماعی پرخطر نیز جلوگیری نمود. در نهایت، سلامت باروری زنان، سلامت خانواده و جامعه را تضمین میکند و این وظیفهای همگانی است.
