به گزارش اکواقتصاد، بازار ارز ایران در روزهای ابتدایی دیماه ۱۴۰۴ یکی از پرنوسانترین مقاطع خود را تجربه کرد؛ جایی که دلار آزاد پس از پیشروی تا کانالهای ۱۴۵ هزار تومانی، ناگهان با تغییر فضا و ارسال سیگنالهای جدید از سوی سیاستگذار پولی، مسیر اصلاح را در پیش گرفت و به کانال ۱۳۴ هزار تومان عقب نشست. این چرخش قیمتی، همزمان با استقرار رسمی عبدالناصر همتی در رأس بانک مرکزی، از سوی فعالان بازار بهعنوان نخستین واکنش جدی به تغییر رویکرد سیاستگذاری ارزی تلقی میشود.
در روزهای منتهی به این عقبنشینی، بازار آزاد دلار تحت تأثیر چند عامل همزمان حرکت میکرد؛ از یکسو افزایش انتظارات تورمی، بلاتکلیفی در سیاست ارزی دولت جدید و نگرانی از تداوم کسری بودجه، تقاضای احتیاطی را تقویت کرده بود و از سوی دیگر، شکاف عمیق میان نرخهای رسمی و آزاد، زمینه سفتهبازی را فراهم میکرد. حاصل این شرایط، جهش دلار تا سطوحی بود که حتی معاملهگران حرفهای نیز آن را بیشواکنشی به فضای روانی بازار میدانستند.
با این حال، معادله بهسرعت تغییر کرد. افزایش معنادار نرخ دلار در تالار دوم بازار ارز تجاری تا محدوده ۱۳۱ هزار تومان، پیامی روشن به بازار ارسال کرد: سیاستگذار قصد دارد فاصله غیرواقعی میان نرخ رسمی و آزاد را کاهش دهد. این اقدام، در کنار موضعگیری صریح مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، مبنی بر پایان تخصیص ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی و نقد سیاست چندنرخی بهعنوان رانت، عملاً انتظارات تازهای در بازار ایجاد کرد.
واکنش بازار آزاد به این سیگنالها سریع بود. معاملهگران که تا پیش از این بر سناریوی تداوم رشد قیمتها شرطبندی کرده بودند، با مشاهده افزایش نرخهای رسمی و احتمال فعالتر شدن بانک مرکزی در مدیریت بازار، بخشی از موقعیتهای خرید خود را بستند. نتیجه، افزایش عرضه کوتاهمدت و عقبنشینی دلار آزاد به کانالهای پایینتر بود؛ حرکتی که بیش از آنکه ناشی از بهبود بنیادهای اقتصادی باشد، ریشه در تغییر انتظارات دارد.
با این حال، پرسش اصلی این است که این عقبنشینی تا چه اندازه پایدار خواهد بود؟ بررسی متغیرهای اثرگذار نشان میدهد که بازار ارز در روزهای آینده، بهویژه با نزدیکشدن به تعطیلات، وارد فاز نوسانی اما کمعمقتری خواهد شد. از یکسو، کاهش حجم معاملات در ایام تعطیل معمولاً از شدت نوسانات میکاهد و مانع جهشهای هیجانی میشود؛ از سوی دیگر، معاملهگران ترجیح میدهند در فضایی که سیاستگذار هنوز نقشه راه دقیق خود را بهطور کامل آشکار نکرده، محتاطانه عمل کنند.
سناریوی غالب در کوتاهمدت، نوسان دلار آزاد در بازه ۱۳۲ تا ۱۳۸ هزار تومان است؛ بازهای که در آن بازار در حال سنجش میزان جدیت بانک مرکزی در ادامه سیاست همگرایی نرخها خواهد بود. اگر همتی بتواند با تداوم عرضه هدفمند ارز، مدیریت انتظارات و پرهیز از شوکهای ناگهانی، پیام ثبات را به بازار مخابره کند، احتمال تثبیت دلار در سطوح پایینتر از سقفهای اخیر تقویت میشود. در مقابل، هرگونه وقفه در سیاستگذاری یا ارسال سیگنالهای متناقض، میتواند بار دیگر تقاضای سفتهبازی را فعال کند.
نکته مهم آن است که بازار ارز اکنون بیش از هر زمان دیگری به «اعتماد» واکنش نشان میدهد. افزایش نرخ رسمی، اگرچه در نگاه اول بهمعنای گرانتر شدن ارز دولتی است، اما از منظر بازار آزاد میتواند بهعنوان ابزاری برای کاهش رانت و تخلیه حباب قیمتی عمل کند. تجربه روزهای اخیر نشان داد که حتی یک سیگنال روشن از سوی سیاستگذار، قادر است مسیر کوتاهمدت بازار را تغییر دهد.
در مجموع، میتوان گفت عقبنشینی دلار آزاد در روزهای اخیر، بیش از آنکه پایان روند صعودی تلقی شود، نشانه ورود بازار به فاز جدیدی از انتظار و ارزیابی است. روزهای آینده، بهویژه پس از تعطیلات، مشخص خواهد کرد که آیا این آرامش نسبی به یک روند پایدار تبدیل میشود یا بازار بار دیگر درگیر موجهای هیجانی خواهد شد؛ پاسخی که تا حد زیادی به عملکرد بانک مرکزی و میزان انسجام تیم اقتصادی دولت گره خورده است.