به گزارش اکو اقتصاد، طرحهای حمایتی مسکن در ایران با هدف خانهدار کردن اقشار متوسط و کمدرآمد و کاهش فشار بازار اجاره طراحی شدهاند؛ اما تجربه بخشی از متقاضیان نشان میدهد فاصله میان وعدههای اعلامشده و واقعیت اجرایی پروژهها همچنان یکی از بزرگترین چالشهای این حوزه است.
در حالی که دولتهای مختلف طی سالهای اخیر طرحهایی همچون مسکن مهر، اقدام ملی مسکن و نهضت ملی مسکن را بهعنوان راهکاری برای حل بحران مسکن معرفی کردهاند، بسیاری از ثبتنامکنندگان از طولانی شدن روند اجرا، تغییر مکرر ضوابط و بلاتکلیفی چندساله گلایه دارند.
آغاز یک انتظار طولانی
روایت برخی متقاضیان از سال ۱۳۹۸ و همزمان با ثبتنام در طرح اقدام ملی مسکن آغاز میشود. متقاضیانی که پس از بارگذاری مدارک، انجام استعلامها و طی مراحل اداری متعدد، انتظار داشتند در مدت زمان مشخص به پروژههای مسکونی معرفی شوند.
اما در برخی پروندهها، پس از گذشت چند سال، درخواست متقاضیان به دلایلی مانند عدم احراز سکونت یا مغایرت برخی اطلاعات اداری رد شد؛ موضوعی که به گفته متقاضیان با واقعیت محل زندگی و شرایط شغلی آنها همخوانی نداشت.
یکی از چالشهای اصلی طرحهای حمایتی مسکن، استفاده از معیارهای سختگیرانه و بعضاً غیرمنعطف برای احراز شرایط متقاضیان است؛ معیارهایی که در برخی موارد با سبک زندگی و الگوی اشتغال ساکنان شهرهای اطراف کلانشهرها سازگار نیست.
ثبتنام دوباره و تداوم بلاتکلیفی
با آغاز اجرای نهضت ملی مسکن در سال ۱۴۰۰، بسیاری از متقاضیان بار دیگر در سامانه ثبتنام کردند و موفق به دریافت تأییدیه اولیه شدند. با این حال، بخش قابل توجهی از آنها ماهها و حتی سالها بدون دریافت پیامک واریز وجه یا تخصیص پروژه در انتظار باقی ماندند.
به اعتقاد کارشناسان حوزه مسکن، طولانی شدن فرآیند اجرا علاوه بر افزایش هزینه ساخت، موجب کاهش اعتماد متقاضیان به طرحهای حمایتی شده است.
کمبود زمین؛ گره اصلی پروژهها
یکی از مهمترین دلایل تأخیر در برخی پروژههای نهضت ملی مسکن، کمبود زمین مناسب برای ساختوساز عنوان میشود. در برخی شهرها، پس از ثبتنام گسترده متقاضیان، مشخص شد زمین کافی برای اجرای پروژهها وجود ندارد.
همین مسئله در مواردی به پیشنهاد انتقال متقاضیان به شهرهای دیگر منجر شد؛ موضوعی که با واکنش بسیاری از ثبتنامکنندگان مواجه شد، زیرا محل اشتغال، تحصیل و زندگی آنها در شهر اولیه قرار داشت.
ثبتنام متقاضیان پیش از تأمین قطعی زمین، یکی از عوامل اصلی ایجاد صفهای طولانی انتظار و افزایش نارضایتیهاست.
آوردههای سنگین و فشار مالی
در کنار تأخیرهای طولانی، افزایش هزینه ساخت مسکن طی سالهای اخیر باعث شده آورده مورد نیاز متقاضیان نیز رشد قابل توجهی داشته باشد.
برخی متقاضیان میگویند پس از سالها انتظار، با درخواست پرداخت مبالغ چندصد میلیون تومانی در مدت کوتاه مواجه شدهاند؛ موضوعی که برای بسیاری از خانوارهای متوسط و کمدرآمد تأمین آن دشوار است.
فعالان حوزه مسکن معتقدند رشد قیمت مصالح ساختمانی، تورم عمومی اقتصاد و افزایش هزینه اجرای پروژهها، فشار مالی سنگینی بر متقاضیان وارد کرده است.
انتقاد از اقرارنامههای یکطرفه
بخشی از انتقادات مطرحشده نیز به اسناد و تعهدنامههایی بازمیگردد که برخی متقاضیان هنگام ورود به پروژهها ملزم به امضای آنها هستند.
منتقدان میگویند برخی از این تعهدات، اختیارات گستردهای برای فسخ قرارداد یا تغییر شرایط پروژه در اختیار دستگاههای اجرایی قرار میدهد، در حالی که حقوق متقاضیان بهصورت متوازن در آنها دیده نشده است.
چالشهای ساختاری نهضت ملی مسکن
مشکلات فعلی تنها به یک پروژه یا یک شهر محدود نمیشود و بخشی از آن ریشه در چالشهای ساختاری بازار مسکن دارد.
کمبود زمین شهری، محدودیت منابع مالی، افزایش هزینه ساخت، طولانی شدن فرآیندهای اداری، ناهماهنگی میان دستگاههای اجرایی و تغییر مداوم ضوابط از جمله عواملی هستند که روند اجرای پروژههای حمایتی را با مشکل مواجه کردهاند.
آیا رؤیای خانهدار شدن محقق میشود؟
نهضت ملی مسکن همچنان بزرگترین برنامه دولتی برای افزایش عرضه مسکن در کشور به شمار میرود و مسئولان بارها بر تداوم اجرای آن تأکید کردهاند. با این حال بسیاری از متقاضیان معتقدند موفقیت این طرح در گرو شفافیت بیشتر، تسریع در اجرای پروژهها، تأمین زمین پیش از ثبتنام و کاهش پیچیدگیهای اداری است.
در شرایطی که قیمت مسکن طی سالهای اخیر رشد قابل توجهی داشته، برای بسیاری از خانوارها طرحهای حمایتی تنها مسیر ممکن برای خانهدار شدن محسوب میشود. به همین دلیل رفع موانع اجرایی و بازگرداندن اعتماد متقاضیان میتواند نقش مهمی در آینده این پروژهها داشته باشد.