به گزارش اکواقتصاد، بر اساس اعلام کارشناسان صنعت آب، میزان بارندگی کشور به طور متوسط یکسوم میانگین جهانی است. در حالی که متوسط بارش سالانه در جهان بین ۸۰۰ تا ۸۵۰ میلیمتر برآورد میشود، این رقم در ایران بین ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیمتر است؛ آن هم در شرایطی که در سالهای اخیر حتی همین میزان نیز به طور کامل محقق نشده است. به گفته کارشناسان، بیش از ۵۰ درصد از متوسط بارندگی مورد انتظار نیز در برخی دورهها تحقق نیافته و همین مسئله فشار مضاعفی بر منابع آبی وارد کرده است.
در بخش مصرف نیز شکاف قابل توجهی میان ایران و میانگین جهانی دیده میشود. متوسط مصرف آب شرب در جهان با وجود بارندگی ۸۰۰ میلیمتری، حدود ۱۷۰ لیتر در روز برای هر نفر است؛ اما در ایران با وجود منابع محدودتر، سرانه مصرف به حدود ۲۵۰ لیتر در روز میرسد. این یعنی هر ایرانی به طور متوسط ۸۰ لیتر بیشتر از میانگین جهانی آب مصرف میکند؛ رقمی که نشاندهنده ناترازی جدی میان «دخل و خرج» منابع آبی کشور است.
اگرچه در سال آبی جاری ۲۶ استان کشور افزایش بارندگی را تجربه کردهاند و در برخی مناطق مانند سیستان و بلوچستان رشد ۲۵ درصدی، در خراسان رضوی و خراسان جنوبی بیش از ۵۰ درصد، در کرمان حدود ۷۰ درصد و در هرمزگان بیش از ۱۱۰ درصد افزایش بارش ثبت شده، اما استانهای پرجمعیت و صنعتی سهم چندانی از این بهبود نداشتهاند. استانهایی نظیر البرز، قم، قزوین، مرکزی و همدان همچنان با کمبود بارش مواجهاند و وضعیت در تهران نیز مطلوب نیست.
طبق آمار ارائهشده، میزان بارندگی در تهران از ابتدای سال آبی تاکنون ۶۱ میلیمتر بوده است؛ این در حالی است که این عدد در مدت مشابه سال گذشته ۷۶ میلیمتر و میانگین بلندمدت ۱۴۵ میلیمتر بوده است. این فاصله قابل توجه، زنگ خطر را برای پایتخت به صدا درآورده است؛ شهری که به تنهایی بیش از ۲۵ درصد آب شرب کشور را مصرف میکند و هرگونه اختلال در تأمین منابع آن، پیامدهای گسترده اجتماعی و اقتصادی خواهد داشت.
کارشناسان میگویند در شرایط عادی فصل سرد سال، ورودی منابع آبی باید پنج تا شش برابر خروجی باشد تا ذخایر سدها و مخازن تقویت شوند؛ اما امسال ورودی و خروجی تقریباً برابر بوده است. این در حالی است که در سال گذشته، ورودی منابع حدود پنج برابر خروجی گزارش شده بود. کاهش روانآبها و عدم افزایش قابل توجه ذخایر، نگرانیها درباره تابستان پیش رو را افزایش داده است.
در حوزه مدیریت، شرکتهای آب و فاضلاب اقداماتی همچون زونبندی شبکه و کنترل فشار را در دستور کار قرار دادهاند. افت فشار آب در برخی مناطق تهران نیز در همین چارچوب و با هدف پر نگه داشتن مخازن برای روزهای اوج مصرف اعمال میشود. مسئولان تأکید میکنند این محدودسازی موقت، اقدامی پیشگیرانه برای جلوگیری از اختلال گسترده در شبکه توزیع است.
با این حال، کارشناسان معتقدند مدیریت توزیع به تنهایی کافی نیست و اکنون زمان تمرکز بر مدیریت مصرف فرا رسیده است. بر اساس آمارها، درصد مشترکان خوشمصرف از ۳۰ به ۳۸ درصد افزایش یافته و مشترکان بدمصرف حدود ۷ درصد کاهش یافتهاند؛ اما این میزان برای عبور از تنش آبی کافی نیست. پیشنهاد شده دولت از ابزارهای تشویقی برای مشترکان کممصرف و سیاستهای بازدارنده برای پرمصرفها استفاده کند تا صرف پرداخت هزینه، مجوزی برای مصرف بیرویه نباشد.
در آستانه ایام خانهتکانی و افزایش مصرف آب، کارشناسان بر ضرورت همراهی شهروندان تأکید میکنند. به باور آنان، در کشوری که بارندگی آن یکسوم متوسط جهانی است، ادامه مصرف بالاتر از استانداردهای جهانی نمیتواند پایدار باشد. اگر اصلاح الگوی مصرف به یک فرهنگ عمومی تبدیل نشود، تهران و سایر کلانشهرها در سالهای آینده با چالشهای جدیتری در تأمین آب شرب مواجه خواهند شد.