به گزارش اکو اقتصاد، بازار برنج ایران در حالی روزهای آرامی را پشت سر میگذارد که فعالان این حوزه نسبت به شکلگیری یک بحران پنهان در زنجیره تأمین این کالای اساسی هشدار میدهند. تأخیر طولانی در پرداخت مطالبات ارزی، محدودیتهای لجستیکی و کاهش واردات میتواند در ماههای آینده تعادل بازار را برهم بزند و زمینهساز جهش قیمتها شود.
برنج پس از گندم، مهمترین کالای مصرفی در سبد غذایی خانوارهای ایرانی محسوب میشود. اگرچه سالانه حدود دو میلیون تن برنج در کشور تولید میشود، اما برای تأمین نیاز بازار، بین ۱.۲ تا ۱.۴ میلیون تن واردات نیز ضروری است. به همین دلیل هرگونه اختلال در روند واردات میتواند به سرعت بر قیمتها و میزان عرضه اثر بگذارد.
بدهی ارزی؛ گره اصلی واردات برنج
کریم اخواناکبری، عضو هیئتمدیره انجمن واردکنندگان برنج، با اشاره به مطالبات معوق واردکنندگان گفت بخش قابل توجهی از ارز واردات برنج که از سال گذشته تاکنون باید پرداخت میشد، هنوز تعیین تکلیف نشده است.
به گفته وی، حجم مطالبات ارزی واردکنندگان برنج به حدود ۹۵۷ میلیون یورو رسیده و همین موضوع موجب کاهش توان مالی شرکتهای واردکننده و تردید فروشندگان خارجی برای همکاری با ایران شده است.
فعالان این بازار تأکید میکنند در شرایط فعلی بسیاری از تأمینکنندگان خارجی حاضر به فروش اعتباری نیستند و بدون دریافت وجه یا تضمینهای معتبر، قرارداد جدیدی منعقد نمیکنند.
واردات برنج هندی با چالش جدی روبهرو شد
هند بزرگترین تأمینکننده برنج وارداتی ایران به شمار میرود و حدود ۶۰ درصد نیاز وارداتی کشور از این مسیر تأمین میشود. با این حال مشکلات حملونقل و محدودیتهای لجستیکی باعث شده ورود محمولههای جدید برنج هندی با دشواری مواجه شود.
برخی محمولههایی که پیشتر خریداری شده بودند نیز به دلیل مشکلات حملونقل و شرایط خاص منطقه، به مقصد ایران نرسیده و به مبادی اولیه بازگشتهاند.
جایگزینی کامل برنج هندی در کوتاهمدت تقریباً غیرممکن است؛ زیرا حجم تولید و صادرات کشورهای دیگر پاسخگوی نیاز بازار ایران نیست.
پاکستان نمیتواند جای هند را بگیرد
پاکستان دومین تأمینکننده اصلی برنج وارداتی ایران است و حدود ۳۰ درصد از واردات برنج کشور از این مبدأ انجام میشود. با این حال فعالان بازار میگویند ظرفیت صادراتی پاکستان محدود است و امکان جایگزینی کامل برنج هندی وجود ندارد.
بر اساس آمارهای تجاری، صادرات سالانه برنج پاکستان فاصله قابل توجهی با ظرفیت صادراتی هند دارد و افزایش ناگهانی صادرات به ایران میتواند با محدودیتهای زیرساختی و تولیدی روبهرو شود.
در حال حاضر بخشی از برنج پاکستانی از طریق بندر چابهار و مرزهای زمینی وارد کشور میشود، اما چالشهای امنیتی و حملونقل در برخی مناطق مرزی نیز روند واردات را دشوار کرده است.
محرم و افزایش تقاضا در بازار
همزمان با نزدیک شدن به ایام محرم و افزایش مصرف برنج در هیئتهای مذهبی، حساسیت بازار بیش از گذشته افزایش یافته است. اگرچه پیشبینیها از رشد تولید برنج داخلی در سال جاری حکایت دارد، اما قیمت بالای برنج ایرانی باعث شده بخش بزرگی از تقاضا همچنان متوجه برنج خارجی باشد.
در صورت کاهش واردات، فشار تقاضا به سمت برنج ایرانی منتقل خواهد شد و این موضوع میتواند موجب رشد قیمت در کل بازار برنج شود.
نیاز ماهانه بازار چقدر است؟
فعالان صنفی برآورد میکنند برای حفظ تعادل بازار، ماهانه حدود ۱۰۰ هزار تن برنج خارجی باید وارد کشور شود. این میزان در دورههای اوج مصرف مانند ماه محرم، ماه رمضان و روزهای منتهی به نوروز حتی به بیش از ۱۲۰ هزار تن در ماه میرسد.
هرگونه وقفه در این روند میتواند ذخایر بازار را کاهش داده و زمینه افزایش قیمتها را فراهم کند.
خطر تنش قیمتی در بازار برنج
واردکنندگان هشدار میدهند اگر مشکل تخصیص ارز و پرداخت مطالبات معوق هرچه سریعتر حل نشود، کاهش واردات در نیمه دوم سال به کمبود عرضه برنج خارجی منجر خواهد شد.
در چنین شرایطی، نه تنها قیمت برنج وارداتی افزایش مییابد، بلکه به دلیل انتقال بخشی از تقاضا به بازار داخلی، برنج ایرانی نیز با موج جدیدی از افزایش قیمت روبهرو خواهد شد؛ اتفاقی که میتواند فشار بیشتری بر سبد غذایی خانوارها وارد کند.
تأمین بهموقع ارز، تسهیل فرآیند واردات و ایجاد مسیرهای جایگزین حملونقل، مهمترین اقداماتی است که میتواند از بروز بحران در بازار یکی از مهمترین کالاهای اساسی کشور جلوگیری کند.