معمای پتروشیمی‌های ایران؛ میلیاردها دلار سرمایه زمین‌گیر شده است

به گزارش اکو اقتصاد،بر اساس اطلاعات منتشرشده، در سال‌های اخیر ده‌ها پروژه پتروشیمی با هدف افزایش ظرفیت تولید و صادرات کلید خورده است. بسیاری از این طرح‌ها در ابتدای مسیر با سرمایه‌گذاری‌های ارزی و ریالی قابل توجه همراه بوده‌اند، اما مشکلاتی همچون محدودیت در تأمین خوراک، تحریم‌های بانکی و تجاری، نبود تجهیزات و فناوری به‌روز و همچنین چالش‌های مدیریتی باعث شده است بخش بزرگی از این طرح‌ها هنوز به بهره‌برداری نرسند.

کارشناسان صنعت پتروشیمی می‌گویند بخش قابل توجهی از سرمایه‌های تخصیص‌یافته اکنون در پروژه‌هایی قفل شده که یا پیشرفت فیزیکی آن‌ها کمتر از ۵۰ درصد است یا پس از راه‌اندازی اولیه به دلیل نبود زیرساخت‌های لازم با ظرفیت پایین فعالیت می‌کنند. این شرایط سبب شده علاوه بر عقب‌ماندگی در اهداف توسعه‌ای، سهم ایران از بازارهای جهانی نیز کاهش پیدا کند.

از سوی دیگر، برخی مجتمع‌های موجود با مشکل خوراک روبه‌رو هستند. به گفته فعالان صنعت، در حالی که پالایشگاه‌ها تعهد مشخصی برای تأمین خوراک دارند، در عمل بخشی از این تعهد محقق نمی‌شود. همین موضوع موجب شده برخی واحدها با ظرفیت کمتر از نصف طراحی‌شده کار کنند و در نتیجه توان بازپرداخت بدهی‌های ارزی خود را از دست بدهند.

نوسانات نرخ ارز و محدودیت دسترسی به منابع مالی خارجی نیز فشار مضاعفی بر این صنعت وارد کرده است. بسیاری از پروژه‌ها با تسهیلات ارزی آغاز شدند، اما افزایش نرخ ارز و دشواری بازپرداخت، آن‌ها را با بدهی‌های سنگین مواجه کرده است. این در حالی است که بخشی از تجهیزات اصلی برخی طرح‌ها به دلیل تحریم‌ها امکان ورود به کشور را پیدا نکرده و همین موضوع باعث طولانی شدن روند تکمیل پروژه‌ها شده است.

با وجود این چالش‌ها، صنعت پتروشیمی همچنان یکی از مزیت‌های استراتژیک اقتصاد ایران به شمار می‌رود. کارشناسان بر این باورند که در صورت رفع موانع و تکمیل پروژه‌های نیمه‌تمام، ظرفیت صادراتی ایران به شکل چشمگیری افزایش خواهد یافت و منابع ارزی جدیدی برای کشور ایجاد می‌شود. با این حال، تا زمانی که مشکل خوراک، بدهی‌های ارزی و موانع ناشی از تحریم‌ها برطرف نشود، بخش مهمی از سرمایه‌های انجام‌شده در این صنعت بلااستفاده باقی خواهد ماند.

زهرا مالمیر