به گزارش اکو اقتصاد، بازار سرمایه امروز در حالی به کار خود پایان داد که بر خلاف انتظار بسیاری از فعالان، وضعیت آن منفی بود اما شدت ریزش به اندازه‌ای که پیش‌بینی می‌شد سنگین نبود. در عین حال، نشانه‌های روشنی از افزایش ریسک‌های سیاسی و اقتصادی بر روند معاملات دیده می‌شود. بسیاری از نمادهای مثبت امروز، به پشتوانه شرایط بنیادی مناسب خود حرکت کردند؛ به‌ویژه در گروه پالایشی و شستا که توانستند در فضای ملتهب بازار عملکردی قابل قبول ثبت کنند. این نشان می‌دهد گزارش‌های مالی و عوامل بنیادی، برخلاف دیدگاه برخی فعالان، همچنان اثرگذاری خود را دارند و می‌توانند در مقاطعی وزن بیشتری در تصمیم‌گیری بازار پیدا کنند.

از امید به یأس؛ تحولات سیاسی و اثر آن بر بورس

تنها یک روز قبل، بازار با موجی از خوش‌بینی به استقبال اخبار سیاسی رفته بود. امیدواری‌ها عمدتاً به تعویق یا لغو مکانیسم ماشه و احتمال گشایش در روابط بین‌المللی با سفر رئیس‌جمهور به نیویورک معطوف بود. اما از ساعات پایانی روز گذشته ورق برگشت. سخنان صریح لاریجانی در اتاق بازرگانی درباره بدعهدی طرف مقابل و همچنین اضافه شدن موضوع موشکی به خواسته‌های غرب، شرایط را تغییر داد. به‌دنبال آن، خبرهایی از مذاکرات عراقچی با اروپایی‌ها منتشر شد که دستاورد خاصی نداشت و سپس اظهارات ترامپ علیه ایران و در نهایت موضع‌گیری قاطع رهبری درباره ادامه غنی‌سازی و بی‌فایده بودن مذاکره با آمریکا، موج ناامیدی را تکمیل کرد. نتیجه این سلسله تحولات، جهش نرخ دلار و تتر تا حوالی ۱۰۷ هزار تومان و افت فضای روانی بازار سهام بود.

مکانیسم ماشه و پنج ریسک اصلی

یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های این روزها، احتمال فعال شدن مکانیسم ماشه است. موافقان این موضوع معتقدند خروج بازار از فضای تعلیق و تعیین تکلیف می‌تواند در نهایت به سود بورس باشد. با این حال، مخالفان این دیدگاه پنج ریسک جدی را یادآور می‌شوند:
۱. افزایش احتمال درگیری و ریسک جنگ.
۲. دشواری‌های صادرات و تأمین مواد اولیه برای شرکت‌های وابسته به تجارت خارجی.
۳. سرکوب ارزی توسط دولت و ایجاد فاصله سنگین میان دلار آزاد و نیما که به ضرر سهامداران تمام می‌شود.
۴. کاهش درآمدهای دولت، افزایش کسری بودجه و در نتیجه فشار بیشتر از طریق اوراق و نرخ بهره بالا.
۵. خروج سرمایه از بازار سهام و حرکت آن به سمت بازارهای رقیب.

این پنج عامل به‌تنهایی می‌توانند فضای بورس را تحت فشار قرار دهند و حتی سایه جنگ، بدون وقوع آن، قادر است بازار را در رکودی سنگین فرو ببرد.

بازار ارز توافقی، سکوی پرش یا مسکن موقت؟

در بخش دیگری از تحولات امروز، نگاه‌ها به بازار ارز توافقی معطوف شد؛ بازاری که در آن صادرکنندگان کوچک و متوسط ارز خود را عرضه می‌کنند و نرخ آن در روزهای اخیر در محدوده ۹۲ تا ۹۳ هزار تومان بوده است. تحلیلگران معتقدند با فعال شدن مکانیسم ماشه، فشار تقاضا بر این بازار افزایش خواهد یافت و بانک مرکزی ناگزیر است به تدریج تقاضا را به این سمت سوق دهد. در این سناریو، احتمال حذف تدریجی ارز ۲۸۵۰۰ تومانی و جایگزینی نرخ‌های بالاتر در سامانه نیما قوت می‌گیرد.

اجرای چنین سیاستی می‌تواند بخشی از رانت‌های ارزی را حذف کرده و شرایط منطقی‌تری برای شرکت‌ها فراهم آورد. فعالان اقتصادی نیز تاکید دارند که ادامه سیاست‌های فعلی تنها بحران ارزی را تشدید خواهد کرد. در مقابل، حرکت به سمت آزادسازی بیشتر و استفاده از نرخ‌های توافقی می‌تواند ضمن کاهش رانت، بخشی از زیان‌های فعلی بازار سرمایه را جبران کند.

عوامل اثرگذار بر آینده بازار

اگرچه فضای سیاسی و تحریم‌ها ریسک‌های بزرگی برای بورس ایجاد کرده، اما همچنان سه عامل می‌تواند امیدواری‌هایی برای آینده بازار به همراه داشته باشد:

• گزارش‌های بنیادی شرکت‌ها که به ویژه در صنایع کالا محور همچنان مثبت ارزیابی می‌شود.

• احتمال کاهش نرخ بهره در صورت تغییر سیاست‌های پولی دولت و فشار ناشی از رکود اقتصادی.

• اصلاح سیاست‌های ارزی و افزایش نقش بازار توافقی در تعیین نرخ ارز.

ترکیب این سه عامل می‌تواند حتی در شرایط پساماشه، زمینه‌ساز یک حرکت مثبت و سریع در بازار شود.

بازار امروز اگرچه تحت تأثیر اخبار سیاسی و افزایش نرخ ارز فضایی مبهم و تلخ را تجربه کرد، اما همچنان نشانه‌هایی از مقاومت و پتانسیل رشد در دل خود دارد. سهامداران در حال حاضر میان دو نگاه متضاد گرفتار شده‌اند: از یک سو ریسک‌های جدی سیاسی و اقتصادی و از سوی دیگر ارزندگی بالای بازار و چشم‌انداز تورمی که در نهایت می‌تواند قیمت‌ها را اصلاح کند. به نظر می‌رسد بازار سرمایه در این مقطع بیش از هر زمان دیگری به تصمیمات عقلانی در حوزه سیاست خارجی و سیاست‌های ارزی وابسته است.

در مجموع، چهارشنبه ۲ مهر ۱۴۰۴ روزی بود که نشان داد پاییز امسال برای بورس ایران بیش از آنکه فصل رنگ‌های زیبا باشد، یادآور «پادشاه ریسک‌ها»ست. فعالان بازار ناگزیرند با احتیاط بیشتری حرکت کنند و چشم‌انتظار تصمیماتی بمانند که می‌تواند مسیر آینده بازار را روشن‌تر کند.

فاطمه حاج علی