به گزارش اکو اقتصاد، پس از ماه‌ها گمانه‌زنی، مکانیسم ماشه علیه ایران رسماً فعال شد و ظرف کمتر از ۴۸ ساعت آینده، تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد دوباره اعمال می‌شوند. این تصمیم که در پی عدم توافق ایران و طرف‌های باقی‌مانده برجام و تشدید تنش‌های منطقه‌ای گرفته شد، به معنای پایان عملی برجام و بازگشت ایران به فضای تحریم‌های چندجانبه بین‌المللی است.

 برجام رسماً دفن شد
برجام که زمانی امید اصلی برای عادی‌سازی روابط اقتصادی ایران با جهان محسوب می‌شد، اکنون عملاً از میان رفته است. تحلیلگران معتقدند وابستگی بیش از حد به حمایت‌های سیاسی کشورهایی مانند روسیه و چین، در نهایت نتوانست مانع فروپاشی این توافق شود و ایران را در موضع انزوا قرار داد. بسیاری از مخالفان برجام که طی سال‌های گذشته این توافق را شکست‌خورده می‌دانستند، حالا با نابودی کامل آن می‌توانند مدعی شوند که هشدارهایشان درست بوده است.

 بازگشت تحریم‌ها چه معنایی دارد؟

با فعال شدن مکانیسم ماشه، تمامی تحریم‌هایی که طبق قطعنامه‌های شورای امنیت تعلیق شده بودند، دوباره اجرایی می‌شوند. این تحریم‌ها ابعاد مختلفی دارند:
 • نفت و انرژی: صادرات نفت ایران محدود و فروش رسمی به شدت کاهش می‌یابد.
 • مالی و بانکی: دسترسی بانک‌های ایرانی به سیستم‌های مالی بین‌المللی مانند سوئیفت دشوارتر می‌شود.
 • تسلیحاتی: فروش، خرید و انتقال سلاح به ایران به طور کامل متوقف خواهد شد.
 • هسته‌ای و فناوری: همکاری‌های هسته‌ای با ایران محدود و پروژه‌های مشترک متوقف می‌شوند.
 • حمل‌ونقل: خطوط کشتیرانی و شرکت‌های هواپیمایی ایران با محدودیت‌های شدیدتر مواجه می‌شوند.
 • اشخاص و نهادها: فهرست سیاه افراد و سازمان‌های تحریمی مجدداً فعال می‌شود و احتمالاً گسترده‌تر از قبل خواهد بود.

این تفاوت مهمی با تحریم‌های گذشته دارد؛ چراکه تحریم‌های پیشین عمدتاً یک‌جانبه و از سوی آمریکا و اروپا بودند، اما اکنون با تصمیم شورای امنیت، ابعاد بین‌المللی و الزام‌آور پیدا کرده‌اند و ایران امکان وتو یا توقف آنها را ندارد.

بازگشت تحریم‌ها در وهله نخست درآمد ارزی کشور را کاهش می‌دهد و فشار مضاعفی بر نرخ ارز وارد می‌کند. صنایع بزرگ همچون نفت و گاز، پتروشیمی، خودروسازی و حتی داروسازی با مشکلات جدی در تأمین مواد اولیه، قطعات و فناوری مواجه خواهند شد. این مسئله باعث کاهش ظرفیت تولید و افزایش هزینه‌های تمام‌شده می‌شود که در نهایت به گرانی کالاها و کاهش قدرت خرید مردم منجر خواهد شد.

سرمایه‌گذاران نیز با احتیاط بیشتری عمل خواهند کرد و احتمال فرار سرمایه و رکود در بازارهای مالی، از جمله بورس تهران، افزایش می‌یابد. هرچند تحلیلگران یادآور می‌شوند که بخش عمده‌ای از این ریسک‌ها در ماه‌های گذشته توسط بازارها پیش‌خور شده و در قیمت‌ها لحاظ شده است.

 تجربه گذشته؛ درس‌های امروز
بررسی تجربه تحریم‌های قبلی نشان می‌دهد که کاهش صادرات و محدودیت منابع ارزی، دولت را ناگزیر به سیاست‌های انقباضی می‌کند. این سیاست‌ها شامل کاهش هزینه‌های عمرانی، سهمیه‌بندی برخی کالاها، اصلاح یارانه‌ها و حتی فروش یا پیش‌فروش دارایی‌های دولتی می‌شود تا بخشی از کسری بودجه جبران شود. نتیجه این فرآیند معمولاً ترکیبی از تورم شدید و رکود اقتصادی است که اقتصاددانان آن را «تورم رکودی» می‌نامند.

به تعبیر ساده، اقتصاد کشوری که منابع درآمدی‌اش کاهش یافته، شبیه خانواده‌ای است که سرپرستش شغل خود را از دست داده است؛ چنین خانواده‌ای ناچار است سطح مصرف را کاهش دهد، بعضاً وسایل ارزشمند یا پس‌اندازهایش را بفروشد و با حداقل‌ها زندگی را بگذراند تا بتواند از این دوران عبور کند.

 توصیه به سرمایه‌گذاران
کارشناسان هشدار می‌دهند که فعالان اقتصادی و سرمایه‌گذاران نباید با تصمیمات هیجانی اقدام به فروش دارایی‌ها یا خرید بی‌رویه کنند. از نگاه آنها، اکنون بیش از هر زمان دیگری تحلیل بنیادی، مدیریت ریسک و پرهیز از رفتارهای هیجانی اهمیت دارد. بازارها اگرچه در کوتاه‌مدت تحت فشار روانی قرار می‌گیرند، اما در بلندمدت همواره با واقعیت‌های اقتصادی هماهنگ می‌شوند.

فعال شدن مکانیسم ماشه را می‌توان نقطه عطفی در روابط بین‌المللی ایران دانست که نه تنها پیامدهای سیاسی، بلکه اثرات اقتصادی عمیقی خواهد داشت. تصمیم‌گیری صحیح سیاست‌گذاران و رفتار عقلانی فعالان اقتصادی می‌تواند شدت این اثرات را کاهش دهد و مسیر عبور از این دوره پرتنش را هموارتر سازد.