اختلال حواله افغانستان و اثر کوتاه‌مدت آن بر نرخ ارز تهران

به گزارش اکو اقتصاد، بازار ارز تهران در روزهای اخیر تحت‌تأثیر خبر اختلال در مسیر حواله افغانستان قرار گرفت؛ مسیری که سال‌ها به‌عنوان یکی از مهم‌ترین کانال‌های جابه‌جایی ارز، به‌ویژه دلار و درهم، میان دوبی، هرات و تهران عمل کرده است. فعالان بازار می‌گویند قطع یا کندی ارتباطات مالی با افغانستان می‌تواند بخشی از تسویه‌ها را به‌طور موقت دچار مشکل کند، اما این موضوع به‌تنهایی تعیین‌کننده نرخ ارز در تهران نخواهد بود.

افغانستان در سال‌های گذشته به دلیل موقعیت جغرافیایی و دسترسی مستقیم به سیستم مالی دوبی، به یکی از حلقه‌های کلیدی انتقال ارز به ایران تبدیل شد. بسیاری از صرافی‌ها و معامله‌گران خرد و کلان، مسیر دوبی–هرات–تهران را برای تسویه حواله‌های دلاری و درهمی به‌کار می‌برند. از همین رو هرگونه اختلال در ارتباطات مالی و شبکه‌های اینترنتی افغانستان می‌تواند در کوتاه‌مدت بر سرعت نقل‌وانتقال‌ها اثر بگذارد و به شکل روانی بازار تهران را تحت فشار قرار دهد.

با این حال کارشناسان تأکید دارند که کل بازار ارز ایران وابسته به هرات نیست. مسیرهای جایگزین متعددی برای تسویه و انتقال ارز فعال هستند که از جمله می‌توان به دوبی، سلیمانیه، ترکیه، صرافی‌های داخلی و حتی ذخایر اسکناس موجود در بازار تهران اشاره کرد. این مسیرها اگرچه ممکن است از نظر سرعت و هزینه تفاوت‌هایی داشته باشند، اما در مجموع امکان پوشش‌دهی بخش بزرگی از نیاز بازار را فراهم می‌کنند.

یکی از فعالان بازار ارز در گفت‌وگو با خبرنگار ما اظهار کرد: «هر بار که مسیر هرات دچار اختلال می‌شود، معامله‌گران با ایجاد جو روانی نرخ‌ها را دستکاری می‌کنند تا از هیجان نوسان سود بگیرند. اما تجربه نشان داده بعد از چند روز نرخ‌ها به سطح واقعی خودشان بازمی‌گردند و مسیرهای جایگزین بخش زیادی از فشار اولیه را خنثی می‌کنند.»

نگاهی به تجربه‌های گذشته نیز این موضوع را تأیید می‌کند. در موارد مشابه، معمولاً در روزهای ابتدایی بازار واکنش شدیدی به خبر اختلال نشان می‌دهد و حتی نرخ دلار در تهران برای چند ساعت یا چند روز با جهش روبه‌رو می‌شود. اما پس از گذشت مدت کوتاهی، با فعال شدن کانال‌های دیگر و روشن شدن ابعاد واقعی ماجرا، قیمت‌ها به مسیر قبلی یا سطوح متعادل‌تر بازمی‌گردند.

در حال حاضر عامل اصلی تعیین نرخ دلار در تهران نه صرفاً اختلال در یک مسیر حواله، بلکه مجموعه‌ای از متغیرهای عرضه و تقاضای داخلی، شرایط بازار دوبی و انتظارات سیاسی و اقتصادی است. در واقع، جو روانی ناشی از اختلال در افغانستان می‌تواند بهانه‌ای برای نوسان‌گیری کوتاه‌مدت باشد، اما جهت‌گیری کلی بازار ارز ایران تحت‌تأثیر عوامل بنیادی‌تری قرار دارد.

به گفته تحلیلگران، عواملی همچون وضعیت درآمدهای نفتی و غیرنفتی، میزان عرضه ارز توسط بانک مرکزی و صرافی‌های مجاز، سطح تقاضای وارداتی و همچنین فضای سیاسی کشور، تعیین‌کننده اصلی نرخ دلار در بازار آزاد هستند. در مقابل، رخدادهایی نظیر قطع اینترنت یا محدودیت حواله در افغانستان، بیشتر نقش محرک کوتاه‌مدت دارند و نمی‌توانند به تنهایی مسیر نرخ ارز را تغییر دهند.

در نهایت می‌توان گفت: اختلال در مسیر حواله افغانستان اگرچه ممکن است در کوتاه‌مدت موجب افزایش نوسانات و کندی تسویه‌ها شود، اما بازار ارز تهران به دلیل تنوع مسیرهای جایگزین و وابستگی بیشتر به عرضه و تقاضای داخلی، تأثیر پایدار و جدی از این رخداد نمی‌پذیرد. به همین دلیل، هیجانات اولیه ناشی از چنین خبرهایی معمولاً موقتی است و پس از چند روز نرخ‌ها به سطح تعادلی خود بازمی‌گردند.