به گزارش اکو اقتصاد، در حالی که اقتصاد جهانی همچنان با نشانه‌هایی از رکود و کاهش تقاضا برای انرژی دست و پنجه نرم می‌کند، ادامه حملات اوکراین به تاسیسات نفتی روسیه موجب تغییر موقت در تعادل بازار فرآورده‌های نفتی شده و به رشد قابل توجه کرک اسپرد پالایشگاه‌ها در سطح جهانی منجر شده است.

بر اساس آخرین گزارش‌های بین‌المللی، در هفته‌های اخیر حملات پهپادی و موشکی به پالایشگاه‌های روسیه شدت گرفته و چندین مجتمع بزرگ پالایشی این کشور فعالیت خود را متوقف کرده‌اند. در پی این تحولات، روسیه صادرات فرآورده‌های نفتی خود را به طور موقت ممنوع کرده تا نیاز داخلی را تأمین کند. نتیجه این تصمیم، کاهش عرضه فرآورده‌های نفتی در بازار جهانی و افزایش قیمت بنزین، گازوئیل و سایر مشتقات نفتی بوده است.

در مقابل، قیمت جهانی نفت خام به دلیل ضعف رشد اقتصادی چین و اروپا و نگرانی از کاهش تقاضا، روندی کاهشی داشته است. این دو عامل همزمان – افت بهای نفت خام و رشد قیمت فرآورده‌ها – باعث شده تا فاصله قیمتی میان نفت و فرآورده‌ها یعنی «کرک اسپرد» افزایش یابد؛ موضوعی که به نفع پالایشگاه‌ها در سراسر جهان از جمله ایران تمام می‌شود.

سودآوری موقت پالایشی‌ها در سایه بحران انرژی

افزایش کرک اسپرد به معنای حاشیه سود بالاتر برای پالایشگاه‌هاست، چرا که آنها نفت خام را با قیمت پایین‌تری خریداری کرده و فرآورده‌های خود را با قیمت بالاتر می‌فروشند. در شرایط فعلی، پالایشی‌ها از نان پهپادهای اوکراینی بهره‌مند شده‌اند؛ اصطلاحی که تحلیل‌گران برای توصیف سودآوری کوتاه‌مدت ناشی از جنگ به کار می‌برند.

با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند که این وضعیت پایدار و بنیادی نیست. به گفته تحلیل‌گران بازار انرژی، در صورت مهار حملات به زیرساخت‌های انرژی روسیه و از سرگیری صادرات فرآورده‌های این کشور، کرک اسپردها به تدریج به میانگین تاریخی خود بازخواهند گشت.

نمونه مشابه این وضعیت را می‌توان در بازار اوره در سال‌های ابتدایی جنگ روسیه و اوکراین مشاهده کرد؛ زمانی که قیمت اوره به دلیل اختلال در عرضه تا سطح ۹۰۰ دلار در هر تن افزایش یافت اما با رفع گلوگاه‌های زنجیره تأمین، به مرور به تعادل بازگشت.

فشار کشورهای غربی و احتمال محدودیت حملات

از سوی دیگر، تحلیل‌گران بر این باورند که کشورهای غربی که مصرف‌کنندگان اصلی فرآورده‌های نفتی هستند، به تدریج اوکراین را از تداوم حملات به تاسیسات انرژی روسیه بازخواهند داشت. افزایش قیمت بنزین و گازوئیل در اروپا و آمریکا فشارهای سیاسی قابل‌توجهی بر دولت‌ها وارد کرده و ممکن است غرب ترجیح دهد ثبات نسبی در بازار انرژی را جایگزین ادامه اختلالات فعلی کند.

در مجموع، هرچند افزایش فعلی کرک اسپرد پالایشگاه‌ها فرصت موقتی برای رشد سودآوری شرکت‌های پالایشی فراهم کرده است، اما این رشد بر پایه عوامل ژئوپلیتیکی و غیرپایدار بنا شده و نمی‌توان آن را مبنای تحلیل بلندمدت قرار داد.
تحلیل‌گران توصیه می‌کنند در ارزیابی سودآوری سال‌های آتی، از در نظر گرفتن کرک اسپردهای فعلی به عنوان مبنا خودداری شود؛ با این حال، در سال ۱۴۰۴ انتظار می‌رود شرکت‌های پالایشی ایران از این شرایط موقت منتفع شوند و حاشیه سود بالاتری را در صورت‌های مالی خود به ثبت برسانند.

در واقع، تا زمانی که «پهپادهای اوکراینی» بر فراز پالایشگاه‌های روسیه در پروازند، پالایشی‌ها از این بحران ژئوپلیتیکی نان خواهند خورد — اما بازار جهانی انرژی، دیر یا زود، به تعادل خود بازمی‌گردد.