به گزارش اکو اقتصاد، اسفند ۱۴۰۴ را می‌توان نقطه‌ای تعیین‌کننده در روند تورم دانست؛ جایی که فشار قیمت‌ها از سطح عمومی عبور کرد و به شکل متمرکز بر خوراکی‌ها نشست. تورم نقطه‌به‌نقطه بالای ۷۰ درصد و عبور تورم مواد غذایی از ۱۰۰ درصد، نشان داد که اقتصاد وارد مرحله‌ای شده که اثر آن مستقیماً بر «سفره» نمایان می‌شود.
اما آنچه این تصویر را نگران‌کننده‌تر می‌کند، فاصله زمانی کوتاه میان آن داده‌ها و شرایط فعلی است. در حالی که هنوز اقتصاد فرصت تعدیل این شوک را پیدا نکرده، تنش‌های اخیر و فضای جنگی، به‌عنوان یک عامل تشدیدکننده وارد معادله شده‌اند.

وقتی تورم، شوک جدید می‌گیرد
تجربه اقتصاد ایران و حتی سایر کشورها نشان می‌دهد که در شرایط تنش و نااطمینانی، بازار مواد غذایی یکی از اولین بخش‌هایی است که واکنش نشان می‌دهد.اختلال در زنجیره تأمین، افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل، نوسان نرخ ارز و رفتارهای احتیاطی (مثل خریدهای هیجانی)، همگی عواملی هستند که می‌توانند تورم خوراکی‌ها را تشدید کنند.
به بیان ساده، اقتصادی که در اسفند با تورم بالای ۱۰۰ درصدی خوراکی‌ها مواجه بوده، حالا در معرض یک شوک دوم قرار گرفته است؛ شوکی که می‌تواند همان روند را با شدت بیشتری ادامه دهد.

الگوی تکرارشونده حذف از سفره
نگاهی به سال‌های گذشته نشان می‌دهد که واکنش خانوارها به موج‌های تورمی، تقریباً یک الگوی مشخص دارد:ابتدا حذف یا کاهش مصرف گوشت قرمز، سپس جایگزینی آن با مرغ، بعد کاهش مصرف مرغ و لبنیات، و در ادامه محدود شدن مصرف میوه، حبوبات و سایر اقلام مغذی.
داده‌های اسفند نشان می‌داد این مسیر تا حد زیادی طی شده است.اما با شرایط جدید، این نگرانی وجود دارد که مرحله بعدی، کاهش جدی در اقلامی باشد که تا همین اواخر نیز حداقل مصرف آن‌ها حفظ شده بود.

فشار مضاعف بر دهک‌های پایین
در اسفند ۱۴۰۴، شکاف تورمی میان دهک‌ها به‌وضوح دیده می‌شد؛ دهک‌های پایین تورم بالاتری را تجربه کردند، چون سهم خوراکی‌ها در سبد هزینه آن‌ها بیشتر است.
در شرایط فعلی، این شکاف می‌تواند عمیق‌تر شود. چرا که هر افزایش جدید در قیمت مواد غذایی، مستقیماً همان گروه‌هایی را هدف می‌گیرد که پیش از این نیز در مرز حداقل مصرف قرار داشتند.
به این ترتیب، خطر آن وجود دارد که بخشی از خانوارها از «کاهش کیفیت تغذیه» عبور کرده و به مرحله کاهش کمّی مصرف و حتی حذف وعده‌های غذایی برسند.

سوءتغذیه؛ از هشدار تا واقعیت؟
کاهش مصرف اقلامی مانند گوشت، لبنیات، میوه و حبوبات، فقط به معنای کوچک شدن سفره نیست؛ این روند مستقیماً به کاهش دریافت پروتئین و ریزمغذی‌ها منجر می‌شود.
در ادبیات اقتصادی و سلامت، این وضعیت به‌عنوان «سوءتغذیه پنهان» شناخته می‌شود—شرایطی که ممکن است با گرسنگی آشکار همراه نباشد، اما آثار آن در بلندمدت جدی است.
با توجه به اینکه پیش از این نیز نشانه‌هایی از کاهش مصرف و افت کیفیت تغذیه در داده‌ها دیده می‌شد، بسیاری از تحلیل‌ها بر این نکته تأکید دارند که در صورت تداوم تورم و تشدید آن در فضای جنگی، ریسک گسترش سوءتغذیه به‌طور معناداری افزایش پیدا می‌کند.

سناریوی پیش‌رو؛ معیشت زیر فشار مضاعف
ترکیب داده‌های اسفند با شرایط فعلی، یک سناریوی نسبتاً روشن را ترسیم می‌کند:
تورم خوراکی‌ها همچنان پیشران اصلی گرانی خواهد بود، سفره خانوارها کوچک‌تر و کم‌تنوع‌تر می‌شود و شکاف میان دهک‌ها در دسترسی به غذای باکیفیت افزایش می‌یابد.

در این میان، طبقه متوسط بیش از گذشته در معرض لغزش به سمت الگوی مصرف دهک‌های پایین قرار می‌گیرد.

خلاصه آنکه اسفند ۱۴۰۴ تصویری از «وضعیت موجود» ارائه داد؛ اما آنچه اکنون اهمیت دارد، «مسیر پیش‌رو» است. اقتصادی که با تورم بالای خوراکی‌ها وارد سال جدید شده، حالا با شوک‌های جدید مواجه است. اگر این روند مهار نشود، پیامد آن صرفاً افزایش قیمت‌ها نخواهد بود، بلکه می‌تواند به تشدید فقر غذایی و جدی‌تر شدن خطر سوءتغذیه در میان بخش وسیع‌تری از جامعه منجر شود. بحرانی که اثرات آن، به‌مراتب فراتر از شاخص‌های اقتصادی خواهد بود