به گزارش اکو اقتصاد، محمدامین صالحی‌نژاد، مدیرکل دفتر امور مجلس جهاد دانشگاهی، در این یادداشت که در اختیار ایسنا قرار داده، به تحلیل یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های هویت ایرانی یعنی «مهارت تاریخی زندگی کردن در دل بحران‌ها» پرداخته است. صالحی‌نژاد در این یادداشت که با عنوان «زندگی مهارت تاریخی ایرانی ها» منتشر شده، با اشاره به تجربیات تاریخی از هخامنشیان تا جنگ تحمیلی و تحریم‌های اقتصادی، تأکید کرده است که راز ماندگاری ایرانیان در چیزی فراتر از قدرت نظامی یا ثروت سرزمینی، بلکه در «فرهنگ سرزنده و توانایی بازتعریف خود در هر بحران» نهفته است. متن کامل این یادداشت به شرح زیر است:

ایرانیان مردمی با میراثی چندین هزار ساله اند که همواره در تلاقیگاه تمدنها تهاجمات و دگرگونی های بزرگ زیسته اند. از روزگار هخامنشیان و اشکانیان تا ساسانیان و پس از اسلام آنچه این ملت را زنده نگاه داشته نه صرفاً قدرت نظامی یا ثروت سرزمینی بلکه فرهنگی سرزنده و پیوسته بوده است. ایرانیان یاد گرفته اند که در برابر خشونت تاریخ خم شوند اما نشکنند؛ با بحران مدارا کنند اما تسلیم نشوند. این توانایی زیربنایی ریشه در نگاهی دارد که زندگی را با همه فراز و نشیب هایش غنیمت می شمارد و در سخت ترین شرایط به باغچه ای در کویر شعری در دل شب یا قناتی در زیر خاکستر جنگ می ماند.

در روزگار ما این ویژگی ایرانیان نه تنها از یاد نرفته بلکه در موقعیتهای دشوار از جنگ تحمیلی و تحریم های اقتصادی گرفته تا همه گیری و ناامنیهای منطقه ای بارها خود را نشان داده است. ایرانیها حتی در زیر بمباران جشن نوروز برگزار میکنند در گرانیها سفره هفت سین می چینند در تورم های سنگین کتاب میخوانند و شعر میگویند این رفتارها صرفاً سنت گرایی یا خوشبینی ساده نیست؛ بلکه شکلی از دفاع مدنی و مقاومت فرهنگی است که میگوید تا نفس هست زندگی را قطع نمیکنیم. چنین رویکردی به ایرانیان اجازه داده تا از تونلهای تاریک تاریخ با چراغ فرهنگ و همدلی بیرون بیایند بی آنکه رگ امید در آنها خشک شود.

فرهنگ ایرانی چون رودی جاری است که از بلندای تاریخ سرازیر شده و در هر دوره با هر تلاطمی راه خود را به سوی دریا باز کرده است. این فرهنگ در موزه ها و کتب خطی حبس نشده، بلکه در کوچه بازارها سفره ها نگاه مادر به فرزند احترام به مهمان بوی نان تازه و صدای خنده جمعی در شب یلدا زنده است. ایرانیان به راستی مردمی چند لایه اند؛ هم حافظ و سعدی میخوانند و هم در میانه بازار چانه میزنند؛ راوی شجاعت رستم و سهراب شاهنامه هستند و با دستانی آغشته به غبار سفال نقش اسطوره را بر خاک خام مینشانند. این غنای فرهنگی به آنها آموخته که برای زنده ماندن نیازی نیست از خود بیگانه شوند؛ برعکس هر بحرانی را با دیگ شعر و ادب میپزند و تلخی روزگار را با یک لطیفه ای یا یک فال حافظ شیرین میکنند تمدن ایرانی تمدنی است که به جای دیوار کشیدن پل می سازد و به جای نفرت قصه می سازد.

ایرانی ها در میان تمام ملتهای جهان در شوخ طبعی و طنازی زبانی کم نظیرند اما خاصیت این شوخ طبعی در آنها فراتر از سرگرمی است؛ نوعی فلسفه بقاست شوخ طبعی ایرانی رندانه است؛ تن پوشی به تن مصیبت میکند که روی آن نوشته اند این نیز بگذرد این شوخ طبعی دیواری نامرئی در برابر افسردگی جمعی می سازد. ایرانیها با خنده فشار را کم میکنند فاصله ها را پر میکنند و به هم یادآوری میکنند که زندگی حتی در بدترین لحظات هم ارزش زیستن دارد در کشوری که قرنها با نامردمی های روزگار دست و پنجه نرم کرده شوخ طبعی نه عیب که یک مهارت ضروری برای زنده ماندن است.

ملت ایران یکی از معدود ملتهایی است که در طول تاریخ ثابت کرده است حس زندگی در فرهنگ و تمدن اش آن چنان ریشه دوانده که حتی در سخت ترین بحرانها از حمله مغول گرفته تا جنگهای صفویه و عثمانی اشغال در جنگ جهانی و جنگ تحمیلی هشت ساله و تجاوز امروز به کشور نه تنها جریان زندگی قطع نشده بلکه فرهنگ و تمدن ایرانی توانسته مهاجمان را هم تحت تأثیر قرار دهد.

ریشه های تاریخی این ویژگی در ایران قابل توجه است. تمدن کشاورزی و شهرنشینی کهن از مواردی بوده که موجب شده ایرانیها پراکنده نشوند ایران بر خلاف برخی جوامع عشیره ای همواره دارای شبکه های آبیاری قناتها ،بازارها مدارس و کاروانسراها بوده است و این زیر ساخت ها در بحران ها به مردم امکان میداد پراکنده نشوند و به حیات مدنی ادامه دهند.

سنت «اسکان» پس از ویرانی در رگ و پی ایرانی ها رخنه کرده است. نمونه اش را می توان در تهاجم هایی که در طول تاریخ به این کشور شده است یافت که علی رغم خرابی هایی که این جنگ ها در پی داشته اند مردم در شهرها ماندند و به زندگی ادامه دادند هچنین آیینهای ملی و مذهبی ایرانی ها مانند تعزیه و عزاداری های جمعی در ماه محرم و همچنین آیینهای ملی مانند شب یلدا زندگی جمعی را در این ملت تقویت کرده است.

با مطالعه تاریخ دیگر کشورها نیز میتوان به تجربه های مثبت و منفی بسیاری رسید. به عنوان مثال در انگلستان و در جریان در جنگ جهانی دوم با وجود بمباران شبانه روزی لندن توسط آلمان نازی مردم در ایستگاههای مترو میخوابیدند اما مدارس روزنامه ها و حتی تئاترها تعطیل نشدند؛ شبکه های تلوزیونی به مردم روحیه میدادند و نتیجه اینکه فروپاشی اجتماعی رخ نداد.

تجربه تاریخی منفی نیز وجود دارد که منجر به قطع جریان زندگی در بحران شده است؛ مانند تجربه لیبی و یوگسلاوی سابق که در جریان جنگ خبری از اتحاد ملی و حفظ جریان زندگی نبود و در نتیجه آن فعالیت مدارس دانشگاهها بیمارستانها و در کل، اقتصاد مختل شد.

بسیار مهم است که در جریان بحرانها زندگی متوقف نشود در جنگ اگر آموزش تعطیل شود، هنرمند بیکار شود مغازه ها و بازارها تعطیل شوند جامعه امید خود را از دست میدهد و این کشنده تر از گلوله است. همچنین بقای حافظه جمعی و پای بندی به آیین ها و سنتها حتی در اوج بحران باور و امید به آینده را در جامعه تقویت میکند همچنین کشورهایی که در جنگها بیمارستانها نانوایی ها بازارها و در مجموع جریان عادی زندگی را حفظ کردند پس از عبور از بحران خیلی زودتر بلند شدند و کشورشان را ساختند.

شاید بتوان گفت بزرگترین راز ماندگاری ایرانیان در همین جایی است که کمتر به آن فکر میکنیم توانایی باز تعریف «خود» در هر بحران نه اینکه تهاجم بی اثر باشد ولی ایرانیان به جای حذف خاطره های تلخ آنها را با لایه ای از زندگی روزمره پوشانده اند وطن برای آنها فقط یک مفهوم انتزاعی و یا یک نقطه روی نقشه نیست؛ صدای باد در نخلستانهای جنوب بوی خاک بعد از اولین باران در کویر آواز اذان از گلدسته های اصفهان صدای موج دریای شمال یا حتی عادت به زخمهایی که روزگار بر پیکر این سرزمین نشانده است. این دلبستگی از جنس تعصب کور نیست؛ عادتی است که نسلها آن را زیسته اند؛ زیستن در جایی که حتی دردهایش آشنا و از آن خودشان شده است.

راز ماندگاری ایرانیان پیچیده نیست؛ همان چیزی است که مادر بزرگها .بلدند ایرانی وقتی خانه اش بمباران میشود گریه میکند ولی بعد گلدان شمعدانی شکسته را از زیر آوار در می آورد، خاکش را تازه میکند و دوباره میگذارد کنار پنجره.

این نسل اگرچه گاه خسته به نظر میرسد اما همان الگوی قدیمی نیاکان خود را تکرار میکند ایران را نمیشود با ویرانی از پا درآورد؛ چون این کشور فقط مجموعه ای از ساختمانها و جاده ها نیست، بلکه شیوه ای از زندگی است که آوار جنگ را هم به بخشی از چشم انداز خود تبدیل میکند. ایرانی ها زندگی را انتخاب کرده اند حتی وقتی زندگی سخت است.