به گزارش اکو اقتصاد، بازار خودرو در ابتدای سال با موج جدیدی از افزایش قیمت‌ها مواجه شده فشارهای انباشته در بخش ارز، هزینه تولید و روند عرضه در هفته‌های اخیر به نقطه جوش رسیده است.

۱. تغییر مبنای ارز گمرکی؛ جهشی که از ابتدای سال کلید خورد

مسیح فرزانه، کارشناس صنعت خودرو، که نخستین جرقه افزایش قیمت‌ها، افزایش نرخ ارز مبنای گمرکی بوده است.

بر اساس مصوبه بودجه سال جاری، ارز محاسباتی گمرک از حدود ۷۵ هزار تومان به میانگین ۱۵۵ هزار تومان رسیده؛ تغییری که عملاً هزینه واردات خودرو، قطعات، مواد اولیه و حتی کالاهای واسطه‌ای صنایع مونتاژی را دو برابر کرده است.

طبق گزارش‌های گمرک، بیش از ۴۰ تا ۶۰ درصد قیمت خودروهای مونتاژی وابسته به هزینه قطعات وارداتی است؛ بنابراین هر تغییر در نرخ ارز مبنا، مستقیماً به قیمت نهایی منتقل می‌شود.

۲. تشدید انتظارات تورمی؛ بازاری که از خبرها جلوتر حرکت می‌کند

عامل دوم، انتظارات تورمی است؛ پدیده‌ای که از ماه‌های پایانی سال گذشته شکل گرفت و طبق تحلیل دنیای اقتصاد در سال جدید وارد فاز شدید‌تری شده است.

به دلیل فضای بی‌ثبات اقتصادی و افزایش اخبار ضدونقیض درباره آینده قیمت‌ها، فعالان بازار به سمت رفتارهای احتیاطی و سفته‌بازانه حرکت کرده‌اند.

فرزانه توضیح می‌دهد که خودرو در اقتصاد ایران «کالای مصرفی-سرمایه‌ای» است؛ یعنی مردم علاوه بر مصرف، آن را ابزاری برای حفظ ارزش دارایی می‌دانند. این موضوع باعث شده بازار حتی پیش از وقوع شوک تورمی واکنش نشان دهد و قیمت‌ها صعودی شود.

۳. اختلال در سمت عرضه؛ از معوقات تا توقف‌های تولید

سومین متغیر اثرگذار به سمت عرضه مربوط است.

بر اساس گزارش وزارت صمت و انجمن خودروسازان:

• بخشی از تولید سال گذشته هنوز با معوقات تحویل روبه‌رو است.
• برخی خطوط مونتاژی به دلیل کمبود قطعات و ریسک تأمین با کاهش تولید مواجه شدند.
• واردات خودروهای خارجی و اقتصادی هنوز به ثبات عرضه نرسیده است.

فرزانه در این باره می‌گوید: تنش‌ها و درگیری‌های اخیر در برخی مناطق نیز شرایط را تشدید کرده و زنجیره تأمین را با وقفه روبه‌رو کرده است.

۴. جهش ۵۰ درصدی قیمت نهاده‌های تولید

طبق گزارش «کمیسیون صنایع اتاق بازرگانی»، طی ۶ ماهه دوم سال گذشته قیمت نهاده‌های تولید حدود ۵۰ درصد افزایش داشته است.

این افزایش شامل موارد زیر بوده است:

• ورق فولادی
• قطعات نیمه‌ساخته وارداتی
• مواد پلیمری
• قطعات الکترونیکی

از ابتدای امسال نیز ریسک تأمین و خرید این نهاده‌ها افزایش یافته و هزینه تولید خودرو داخلی و مونتاژی را بالاتر برده است.

۵. تغییر الگوی رفتاری بازار

ترکیب این عوامل باعث شده بازار خودرو وارد پارادایم رفتاری جدیدی شود؛ بازاری که:

• به خبرها سریع‌تر از گذشته واکنش نشان می‌دهد
• عرضه آن شکننده‌تر شده
• انگیزه‌های سرمایه‌گذاری در آن تقویت شده
• قیمت‌گذاری به شدت متأثر از انتظارات و نرخ ارز لحظه‌ای است

به همین دلیل، کارشناسان جهش اخیر را نه یک اتفاق مقطعی، بلکه نتیجه یک روند ساختاری می‌دانند.