به گزارش اکو اقتصاد، به‌دنبال تشدید تحولات خاورمیانه و آغاز درگیری‌های مستقیم میان آمریکا و ایران، بازارهای سهام خلیج فارس از نخستین ساعات تنش وارد فاز واکنش سریع شدند؛ به‌طوری‌که کوچک‌ترین خبر سیاسی یا گزارش میدانی بلافاصله در قیمت‌ها منعکس می‌شد. این دوره به‌نوعی آزمونی برای سنجش تاب‌آوری اقتصادهای منطقه بود و بیش از هر چیز نشان داد که ساختار اقتصاد، ترکیب شاخص و مسیرهای انرژی چگونه می‌توانند سرنوشت بورس‌ها را در میانه بحران رقم بزنند.

در این میان، بازارهای امارات به دلیل اتکا به گردشگری، املاک و سرمایه خارجی بیشترین حساسیت را نسبت به شوک‌های امنیتی نشان دادند. تحلیل‌های بلومبرگ و رویترز نیز تأیید می‌کنند که دبی در میان اقتصادهای منطقه بالاترین همبستگی را با جریان سرمایه‌گذاری بین‌المللی دارد و همین موضوع در شرایط تنش، سرعت خروج نقدینگی را افزایش می‌دهد.

عملکرد بورس‌ها از آغاز جنگ

• بورس تل‌آویو با ثبت بازدهی مثبت بیش از ۶ درصد، برخلاف جریان عمومی منطقه حرکت کرد؛ موضوعی که بسیاری از تحلیلگران آن را ناشی از وزن بالای شرکت‌های نظامی، فناوری و امنیت سایبری در شاخص می‌دانند. این صنایع در زمان بحران نه‌تنها آسیب‌پذیر نیستند، بلکه معمولاً مقصد نقدینگی داخلی می‌شوند. حمایت دولت و سیاست‌های انبساطی بانک مرکزی نیز ثبات بازار را تقویت کرد.
• بورس کویت یکی از کم‌نوسان‌ترین بازارهای خلیج فارس بود. اتکای بالا به بانک‌ها و هلدینگ‌های سرمایه‌گذاری و عدم وابستگی مستقیم به زیرساخت‌های انرژی حساس، از دلایل اصلی رفتار تدافعی این بازار گزارش شده است.
• بورس عربستان نیز در محدوده مثبت باقی ماند. تنوع نسبی اقتصاد، وجود مسیرهای جایگزین انتقال انرژی و نقش پناهگاهی بانک‌های بزرگ از جمله عوامل تاب‌آوری بازار به‌شمار می‌روند.
• بورس قطر با افت حدود ۵ درصدی از ابتدای جنگ، نتوانست شوک‌ها را به‌طور کامل جذب کند؛ آسیب دیدن تأسیسات رأس‌لفان ـ بزرگ‌ترین هاب LNG جهان ـ نگرانی‌های بلندمدت در مورد رشد اقتصادی را افزایش داد.
• امارات اما بیشترین افت را تجربه کرد. اقتصاد مبتنی بر گردشگری و املاک در برابر ریسک ژئوپلیتیک فوق‌العاده حساس است و همین موضوع اثر شوک‌ها را تشدید کرد.

آسیب به رأس‌لفان و پیامدهای منطقه‌ای

حمله به زیرساخت‌های انرژی قطر و اعلام وضعیت فورس ماژور از سوی این کشور، یکی از جدی‌ترین اختلالات بازار LNG در سال‌های اخیر به‌شمار می‌رود. طبق گزارش‌های منتشرشده توسط رویترز، کاهش حدود ۱۷ درصدی ظرفیت صادراتی قطر نه‌تنها اقتصاد داخلی را تحت فشار قرار داد، بلکه نگرانی جهانی درباره کمبود عرضه انرژی را نیز افزایش داد.

اثر این رویداد در بازارهای منطقه به‌صورت زیر نمایان شد:

• امارات: سقوط ۱۶ درصدی شاخص‌های دبی و ابوظبی و ریزش ۱۲۰ میلیارد دلاری ارزش بازار. نهادهای ناظر حتی چند روز معاملات را متوقف کردند تا از فروش‌های هیجانی جلوگیری شود.
• قطر: کاهش ملایم‌تر شاخص در حدود ۴ درصد، اما افزایش ریسک‌های بلندمدت اقتصادی.
• عربستان: به دلیل مسیرهای جایگزین انتقال نفت انعطاف بیشتری نشان داد و افت محدودتری داشت.
• بحرین: تحت فشار روانی منطقه حدود ۷ درصد کاهش یافت.

این تنش‌ها محدود به خاورمیانه نبود و بازارهای اروپا و آسیا نیز بین ۱ تا ۲ درصد عقب نشستند. رشد قیمت انرژی همچنین نگرانی‌ها درباره تورم و رکود جهانی را تشدید کرد.

صعود پس از آتش‌بس دو هفته‌ای

اعلام آتش‌بس دو هفته‌ای میان ایران و آمریکا نقطه چرخشی برای بورس‌های منطقه بود. به‌محض انتشار خبر، موجی از ریسک‌پذیری به بازارها بازگشت:

• عربستان: رشد ۱.۴ درصدی شاخص کل؛ افزایش ۲.۱ درصدی آرامکو و ۲.۴ درصدی الراجحی.
• دبی: جهش تاریخی ۸.۵ درصدی؛ بزرگ‌ترین رشد روزانه در ۱۱ سال اخیر، به‌ویژه در بخش املاک و مالی.
• ابوظبی: صعود ۴.۹ درصدی و ثبت بهترین عملکرد شش سال گذشته.
• قطر: رشد ۳.۴ درصدی و سبزپوشی یکپارچه نمادها.

احتمال پایان آتش‌بس و بازگشت نگرانی‌ها

با انتشار گزارشی مبنی بر بررسی گزینه حمله نظامی علیه ایران از سوی آمریکا، موجی از ریسک‌گریزی دوباره در بازارهای خلیج فارس شکل گرفت.

• ابوظبی: افت ۱.۲ درصدی و توقف روند صعودی چهارروزه.
• دبی: افت ۱.۶ درصدی در اکثر نمادها.
• قطر: عقب‌نشینی ۱.۲ درصدی شاخص.
• عربستان: واکنش ملایم‌تر با افت تنها ۰.۵ درصدی؛ رشد سهام فناوری و انرژی بخشی از فشار فروش را خنثی کرد. آرامکو ۰.۷ درصد افزایش یافت و «بحری» ۲.۷ درصد جهش کرد.

بررسی رفتار بورس‌های خلیج فارس در ماه‌های اخیر نشان می‌دهد که:

• ساختار شاخص‌ها نقش تعیین‌کننده‌ای در میزان ضربه‌پذیری بازارها دارد.
• اقتصادهای متکی بر گردشگری و سرمایه خارجی مانند امارات، بیشترین حساسیت را به شوک‌های امنیتی دارند.
• کشورهایی با مسیرهای جایگزین انرژی (مانند عربستان) یا اقتصادهای متکی بر بانک‌ها (مانند کویت) کمتر تحت فشار قرار گرفته‌اند.
• آسیب به زیرساخت‌های انرژی، مخصوصاً رأس‌لفان، نقطه عطف تحولات اخیر بوده است.
• آتش‌بس‌ها و اخبار دیپلماتیک به‌صورت لحظه‌ای و شدید بر جریان سرمایه اثر می‌گذارند.