به گزارش اکو اقتصاد، تنش‌های نظامی اخیر و اختلال در دسترسی به اینترنت بین‌الملل، صنعت گردشگری ایران را با رکودی کم‌سابقه مواجه کرده است. فعالان این حوزه از کاهش محسوس تقاضای سفرهای داخلی و خارجی، افت شدید رزروها و اختلال در کانال‌های بازاریابی دیجیتال خبر می‌دهند؛ شرایطی که به گفته کارشناسان، نه‌تنها درآمد کوتاه‌مدت بنگاه‌ها را کاهش داده بلکه چشم‌انداز رشد این صنعت را نیز با ابهام جدی روبه‌رو کرده است.

 آثار بحران‌های امنیتی حتی پیش از وقوع رسمی درگیری‌ها آغاز می‌شود. افزایش نااطمینانی و نگرانی عمومی درباره امنیت سفر، نخستین واکنش بازار است و همین عامل، کاهش تقاضا را رقم می‌زند. تجربه جهانی نیز نشان می‌دهد صنعت گردشگری یکی از حساس‌ترین بخش‌های اقتصادی نسبت به تحولات ژئوپلیتیک است و سریع‌تر از سایر بخش‌ها واکنش نشان می‌دهد.

ابراهیم حاج‌خان میرزای صراف، عضو هیأت علمی دانشگاه علم و فرهنگ و کارشناس گردشگری، با اشاره به تغییر الگوی سفر پس از بروز تنش‌ها گفت: برخی مناطق که در معرض خطر مستقیم قرار نداشتند، مانند بخش‌هایی از شمال‌غرب کشور یا شهرهایی چون اردبیل و مشهد، به‌طور مقطعی با افزایش ورود گردشگر مواجه شدند؛ اما این جابه‌جایی مقصد، نمی‌تواند زیان گسترده واردشده به کل صنعت را جبران کند. به گفته وی، در حوزه گردشگری فرهنگی و سیاحتی خسارات قابل توجهی به پروژه‌ها و مراکز وارد شده و بخشی از فعالیت‌ها متوقف شده است.

او با اشاره به لغو گسترده رزروها افزود: بسیاری از آژانس‌ها ناچار به بازپرداخت مبالغ سنگین به مشتریان شدند و برخی کسب‌وکارها با تعطیلی یا تعدیل نیرو مواجه شدند. این وضعیت شباهت‌هایی با تجربه دوران کرونا دارد؛ دوره‌ای که بخش قابل توجهی از نیروی انسانی متخصص این صنعت به سایر حوزه‌ها مهاجرت کرد.

به گفته این کارشناس، محدودیت بازدید از اماکن تاریخی و فرهنگی نیز ضربه مضاعفی به صنعت وارد کرده است. تعطیلی موزه‌ها و مجموعه‌های تاریخی، علاوه بر کاهش درآمد مستقیم بلیت‌فروشی، کسب‌وکارهای پیرامونی مانند رستوران‌ها، فروشگاه‌های صنایع‌دستی و اقامتگاه‌های محلی را نیز با افت درآمد مواجه کرده است. به عنوان نمونه، کاهش بازدید از مجموعه‌هایی مانند باغ فین کاشان، عملاً اقتصاد محلی اطراف این جاذبه‌ها را تحت تأثیر قرار داده است.

گردشگری سلامت نیز که طی سال‌های اخیر به یکی از منابع ارزآوری کشور تبدیل شده بود، از محدودیت پروازها و افزایش ریسک‌های امنیتی آسیب دیده است. کاهش ورود بیماران خارجی، درآمد مراکز درمانی و خدمات وابسته را کاهش داده و در شرایط نیاز به ارزآوری، فشار مضاعفی بر این بخش وارد کرده است.

در کنار آثار مستقیم تنش‌های نظامی، اختلال در اینترنت بین‌الملل نیز به گفته فعالان صنعت، خسارات سنگینی به همراه داشته است. بخش قابل توجهی از بازاریابی، فروش و ارتباط با مشتریان در صنعت گردشگری بر بستر دیجیتال انجام می‌شود. قطع یا محدودیت اینترنت، دسترسی به موتورهای جست‌وجو، شبکه‌های اجتماعی و ابزارهای تبلیغاتی را مختل کرده و باعث افت بازدید، کاهش تعامل و در نهایت کاهش درآمد شده است.

صراف با اشاره به نقش شبکه‌های اجتماعی تصویرمحور در بازاریابی گردشگری گفت: جایگزینی کامل این بسترها با شبکه‌های داخلی عملاً ممکن نیست و بازیابی اعتماد و مخاطب از دست‌رفته، نیازمند زمان و سرمایه‌گذاری مجدد است. به گفته او، حدود یک میلیون شغل مستقیم در صنعت گردشگری تحت تأثیر شرایط اخیر قرار گرفته‌اند.

برآوردهای اولیه نشان می‌دهد خسارات مستقیم واردشده به زنجیره ارزش گردشگری کشور بین یک تا دو میلیارد دلار بوده است؛ رقمی که شامل کاهش درآمد بنگاه‌ها، زیان کسب‌وکارهای وابسته و آسیب به برخی زیرساخت‌های گردشگری می‌شود. این خسارات به‌ویژه در بازه زمانی اوج سفرهای نوروزی، اثر قابل توجهی بر عملکرد سالانه صنعت گذاشته است.

بابک سهرابی، فعال صنعت گردشگری، نیز با اشاره به افت محسوس تقاضا گفت: در برخی پلتفرم‌های آنلاین، کاهش حدود ۶۰ درصدی رزروها نسبت به روند عادی ثبت شده است. به گفته او، این کاهش صرفاً ناشی از یک عامل نیست، بلکه ترکیبی از نااطمینانی عمومی، محدودیت‌های زیرساختی و شرایط کلی اقتصادی در آن نقش داشته‌اند.

 صنعت گردشگری صرفاً به فروش بلیت یا اقامت محدود نمی‌شود، بلکه زنجیره‌ای گسترده از فعالیت‌های اقتصادی را دربر می‌گیرد؛ از حمل‌ونقل و هتل‌داری تا صنایع‌دستی، رستوران‌ها و خدمات محلی. آسیب به هر یک از این حلقه‌ها، کل اکوسیستم گردشگری را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

 عبور از شرایط فعلی مستلزم سیاستگذاری حمایتی هدفمند، بازگرداندن ثبات به فضای اقتصادی و تقویت زیرساخت‌های دیجیتال است. در غیر این صورت، تداوم نااطمینانی می‌تواند روند سرمایه‌گذاری، اشتغال و توسعه بلندمدت صنعت گردشگری را با چالش جدی مواجه کند.