اکواقتصاد در یک نظرسنجی از مخاطبان خود پرسید: «اگر امروز ۱ میلیارد تومان نقد داشتید، کجا سرمایه‌گذاری می‌کردید؟» نتیجه قابل توجه بود؛ از میان شرکت‌کنندگان: ۷۸ درصد «طلا» را انتخاب کردند، تنها ۸ درصد به «سهام» رأی دادند، دلار ۷ درصد رأی آورد، رمز‌ارز ۵ درصد و سپرده بانکی فقط ۲ درصد

این داده، فراتر از یک نظرسنجی ساده، حامل یک پیام روشن درباره روان‌شناسی اقتصاد ایران است: جامعه بیش از هر زمان دیگری به دنبال «حفظ ارزش دارایی» است، نه «خلق بازدهی».

چرا طلا دوباره به نقطه امن سرمایه تبدیل شد؟

در اقتصادهای باثبات، سرمایه معمولاً به سمت بازارهای مولد حرکت می‌کند؛ یعنی جایی که سرمایه‌گذار حاضر است ریسک کند تا سود بیشتری به دست آورد. اما در اقتصادهای نااطمینان، اولویت تغییر می‌کند:«اول بقا، بعد سود.» دقیقاً به همین دلیل است که طلا در اقتصاد ایران دوباره نقش «پناهگاه سرمایه» را به دست آورده است.

در نگاه بسیاری از مردم، طلا نه وابسته به سیاست داخلی است، نه گرفتار تصمیمات ناگهانی، نه نیازمند تحلیل پیچیده و نه در معرض ریسک‌های پیش‌بینی‌ناپذیر بازار سرمایه. طلا برای بخش مهمی از جامعه، تبدیل به معادل «امنیت» شده است.

سقوط اعتماد؛ مسئله فقط بازدهی نیست

یکی از مهم‌ترین نکات این نظرسنجی، سهم بسیار پایین بازار سهام است. بازاری که در تئوری باید یکی از اصلی‌ترین مقاصد سرمایه‌گذاری باشد، تنها ۸ درصد رأی آورده است. این عدد، فقط یک ترجیح سرمایه‌گذاری نیست؛ بلکه نشانه‌ای از بحران اعتماد است. بخش مهمی از سرمایه‌گذاران خرد، بعد از تجربه ریزش‌های سنگین بورس در سال‌های اخیر، دیگر بازار سرمایه را محل امنی برای نگهداری دارایی خود نمی‌دانند. حتی در دوره‌هایی که شاخص‌ها رشد می‌کنند، هنوز ترس از تصمیمات ناگهانی، تغییر قوانین، دامنه نوسان، ریسک‌های سیاسی و دخالت‌های دستوری در ذهن سرمایه‌گذار باقی مانده است.

در واقع، جامعه امروز بین «سودآوری بالقوه» و «امنیت روانی» گزینه دوم را انتخاب می‌کند.

طلا؛ دارایی ضدبی‌اعتمادی

در شرایط تورمی، مردم معمولاً به سمت دارایی‌هایی می‌روند که تصور می‌کنند خارج از کنترل سیاست‌گذار است. برای همین، طلا فقط یک فلز گران‌بها نیست؛ بلکه به نوعی «بیمه بی‌اعتمادی اقتصادی» تبدیل شده است.
هرچه نااطمینانی بیشتر می‌شود، میل به دارایی‌های قابل لمس نیز افزایش پیدا می‌کند: طلا، ارز، ملک و حتی کالاهای بادوام. در مقابل، دارایی‌هایی که نیازمند اعتماد به ساختار اقتصادی یا سیاست‌گذاری هستند، با خروج سرمایه مواجه می‌شوند.

چرا حتی دلار هم از طلا عقب افتاد؟

جالب‌ترین بخش این نظرسنجی شاید عقب ماندن دلار از طلا باشد. در سال‌های گذشته، دلار معمولاً مهم‌ترین ابزار حفظ ارزش سرمایه برای ایرانی‌ها محسوب می‌شد، اما حالا به نظر می‌رسد بخشی از سرمایه‌گذاران خرد ترجیح می‌دهند به جای ارز، به سمت طلا بروند.
دلیل این تغییر را می‌توان در چند عامل دید: ریسک‌های امنیتی و نظارتی نگهداری ارز، محدودیت‌های معاملاتی، نوسانات شدید کوتاه‌مدت و مهم‌تر از همه، پیوند مستقیم طلا با بازار جهانی. برای بسیاری از مردم، طلا امروز هم پوشش تورمی است و هم دارایی‌ای که کمتر در معرض شوک‌های سیاست داخلی قرار دارد.

رمز‌ارز؛ جذاب اما هنوز غیرقابل اعتماد

با وجود رشد جهانی بازار رمزارزها، سهم ۵ درصدی این بازار در نظرسنجی نشان می‌دهد که هنوز بخش بزرگی از جامعه ایران، کریپتو را به عنوان «بازار اصلی حفظ سرمایه» نپذیرفته است. رمزارزها اگرچه برای بخشی از نسل جوان جذاب‌اند، اما همچنان با تصویر بازاری پرریسک، نوسانی و غیرقابل پیش‌بینی شناخته می‌شوند؛ بازاری که شاید برای سودگیری مناسب باشد، اما هنوز جایگزین «پناهگاه سرمایه» نشده است.

سپرده بانکی؛ بازنده خاموش اقتصاد تورمی

فقط ۲ درصد شرکت‌کنندگان سپرده بانکی را انتخاب کرده‌اند؛ عددی که به‌خوبی نشان می‌دهد نرخ سود بانکی دیگر نتوانسته حس حفظ ارزش پول را به جامعه منتقل کند. در اقتصادی که تورم از سود بانکی جلوتر حرکت می‌کند، سپرده‌گذاری برای بسیاری از مردم به معنای «آب شدن آرام سرمایه» است.

اقتصاد ایران در فاز «دفاعی»
 

آنچه این نظرسنجی نشان می‌دهد، فقط ترجیح مردم میان چند بازار نیست؛ بلکه بیانگر ورود اقتصاد خانوار به یک فاز «دفاعی» است. در این فاز مردم کمتر به توسعه سرمایه فکر می‌کنند و بیشتر به حفظ ارزش دارایی اهمیت می‌دهند و انتخاب‌های مالی بر اساس «ترس از آینده» انجام می‌شود به همین دلیل است که طلا، بیش از آنکه یک سرمایه‌گذاری باشد، به یک «پناهگاه روانی» تبدیل شده است.

وقتی امنیت مهم‌تر از سود می‌شود
 

شاید مهم‌ترین پیام این نظرسنجی آن باشد که اقتصاد ایران بیش از هر زمان دیگری با بحران اعتماد مواجه است. در چنین شرایطی، طبیعی است که سرمایه‌ها به سمت بازاری بروند که ساده‌تر، قابل لمس‌تر و مستقل‌تر از تصمیمات روزمره سیاست‌گذار به نظر می‌رسد.
برای بسیاری از ایرانی‌ها، طلا امروز فقط یک دارایی نیست؛بلکه ترجمه‌ای از یک جمله ساده است:«حداقل می‌دانم فردا هنوز ارزش دارد.»

عاطفه چوپان