به گزارش اکو اقتصاد، اختلال در عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز در پی تنش‌های نظامی در خاورمیانه، یکی از بزرگ‌ترین شوک‌های عرضه در بازار جهانی نفت طی سال‌های اخیر را رقم زده است. بر اساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، این اختلال موجب توقف بیش از ۱۴ میلیون بشکه در روز از تولید نفت شده و مجموع کاهش عرضه تولیدکنندگان خلیج فارس از ابتدای بحران تاکنون از یک میلیارد بشکه فراتر رفته است.

بیش از ده هفته از آغاز بحران در منطقه می‌گذرد و محدودیت در تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز باعث شده ذخایر جهانی نفت با سریع‌ترین نرخ ثبت‌شده کاهش یابد. تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال انرژی در جهان به شمار می‌رود و روزانه بخش قابل توجهی از صادرات نفت خاورمیانه از این گذرگاه عبور می‌کند.

نوسان شدید قیمت نفت

در واکنش به تحولات اخیر، بازار نفت با نوسانات قابل توجهی روبه‌رو شده است. قیمت شاخص نفت دریای شمال (North Sea Dated) در مقطعی تا ۱۴۴ دلار در هر بشکه افزایش یافت اما پس از انتشار سیگنال‌های متناقض درباره احتمال توافق میان ایران و آمریکا برای پایان دادن به درگیری‌ها، به زیر ۱۰۰ دلار سقوط کرد و سپس دوباره افزایش یافت.

در زمان انتشار گزارش، قیمت این شاخص در محدوده ۱۱۰ دلار در هر بشکه قرار داشته است. همچنین میانگین قیمت این شاخص در ماه آوریل به حدود ۱۲۰ دلار در هر بشکه رسید که نسبت به ماه قبل حدود ۱۶.۵ دلار افزایش نشان می‌دهد.

کاهش سریع ذخایر جهانی نفت

بر اساس داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی، ذخایر قابل مشاهده نفت در جهان طی دو ماه اخیر با سرعت قابل توجهی کاهش یافته است. ذخایر جهانی در ماه مارس ۱۲۹ میلیون بشکه کاهش یافت. در ماه آوریل نیز ۱۱۷ میلیون بشکه دیگر افت کرد. در مجموع، ذخایر مشاهده‌شده نفت در ماه‌های مارس و آوریل حدود ۲۵۰ میلیون بشکه کاهش یافته که معادل ۴ میلیون بشکه در روز است.

در همین حال، ذخایر نفت روی خشکی در آوریل ۱۷۰ میلیون بشکه کاهش یافت، در حالی که حجم نفت ذخیره‌شده روی آب به دلیل اختلال در حمل‌ونقل دریایی ۵۳ میلیون بشکه افزایش پیدا کرد.

تلاش تولیدکنندگان برای جبران کمبود

در واکنش به بحران، برخی کشورهای تولیدکننده تلاش کرده‌اند مسیرهای جایگزین برای صادرات نفت خود ایجاد کنند. عربستان سعودی و امارات متحده عربی بخشی از صادرات خود را به پایانه‌هایی منتقل کرده‌اند که خارج از تنگه هرمز فعالیت می‌کنند.

در همین حال، تولیدکنندگان خارج از خاورمیانه نیز تولید خود را افزایش داده‌اند. طبق گزارش‌ها: صادرات نفت حوزه آتلانتیک از فوریه تاکنون ۳.۵ میلیون بشکه در روز افزایش یافته و این افزایش عمدتاً از سوی آمریکا، برزیل، کانادا، قزاقستان و ونزوئلا انجام شده است. همچنین پیش‌بینی رشد عرضه در قاره آمریکا برای سال ۲۰۲۶ به ۱.۵ میلیون بشکه در روز رسیده که نسبت به برآوردهای قبلی ۶۰۰ هزار بشکه در روز بیشتر است.

کاهش فعالیت پالایشگاه‌ها و افت تقاضا

در سمت تقاضا، بسیاری از پالایشگاه‌ها فعالیت خود را کاهش داده‌اند. طبق داده‌های شرکت «کپلر»، واردات دریایی نفت خام چین از فوریه تا آوریل ۳.۶ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است.

کاهش واردات در دیگر کشورهای آسیایی نیز قابل توجه بوده است:

ژاپن: ۱.۹ میلیون بشکه در روز کاهش
کره جنوبی: یک میلیون بشکه در روز کاهش
هند: ۷۶۰ هزار بشکه در روز کاهش

در مجموع، فعالیت پالایشی جهان در ماه آوریل حدود ۵ میلیون بشکه در روز کمتر از سال گذشته برآورد شده است.

کاهش تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۶

آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی کرده تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ نسبت به سال قبل ۴۲۰ هزار بشکه در روز کاهش یابد و به حدود ۱۰۴ میلیون بشکه در روز برسد. این رقم ۱.۳ میلیون بشکه در روز کمتر از پیش‌بینی‌های پیش از آغاز بحران است. بیشترین کاهش تقاضا در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶ رخ خواهد داد؛ جایی که مصرف نفت حدود ۲.۴ میلیون بشکه در روز کمتر از مدت مشابه سال قبل پیش‌بینی می‌شود. بخش‌های پتروشیمی و هوانوردی بیشترین آسیب را از این بحران متحمل شده‌اند.

احتمال ادامه نوسانات بازار

 اگر توافقی برای پایان درگیری‌ها حاصل شود و جریان نفت از تنگه هرمز از نیمه دوم سال ۲۰۲۶ به‌تدریج از سر گرفته شود، بازار ممکن است تا پایان سال به سمت تعادل حرکت کند. با این حال، به دلیل کاهش شدید ذخایر جهانی و کند بودن روند بازیابی عرضه، احتمال ادامه نوسانات شدید قیمت نفت در ماه‌های آینده همچنان وجود دارد.

 بحران اخیر بار دیگر اهمیت تنگه هرمز را به عنوان یکی از حیاتی‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان برجسته کرده و نشان داده هرگونه اختلال در این مسیر می‌تواند به سرعت بازار جهانی نفت را با شوک جدی مواجه کند.