به گزارش اکو اقتصاد، آژانس بین‌المللی انرژی در تازه‌ترین گزارش‌های بازار نفت خود هشدار داده است که بسته‌ماندن تنگه هرمز، همراه با تشدید جنگ در منطقه، عرضه جهانی نفت را با یکی از سنگین‌ترین شوک‌های خود در سال‌های اخیر روبه‌رو کرده است. بر اساس این گزارش‌ها، از زمان آغاز درگیری‌ها، بارگیری نفت خام و میعانات گازی از کشورهای حاشیه خلیج فارس به‌طور محسوسی کاهش یافته و بخش مهمی از صادرات منطقه از مسیر اصلی خود منحرف شده است.

در گزارش ماه مارس IEA آمده است که اختلال ناشی از جنگ، عملاً باعث توقف نزدیک به کامل تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز شده و حدود 20 میلیون بشکه در روز از جریان صادرات نفت خام، فرآورده و میعانات را مختل کرده است. این نهاد همچنین برآورد کرده است که تولید نفت خام دست‌کم 8 میلیون بشکه در روز کاهش یافته و حدود 2 میلیون بشکه در روز از میعانات گازی و مایعات گازی نیز از مدار خارج شده‌اند. به گفته IEA، بیش از 4 میلیون بشکه در روز ظرفیت پالایشی نیز در معرض خطر قرار گرفته است.

پیامد فوری این بحران، افزایش بهای نفت در بازارهای جهانی بود. IEA گزارش داده که قیمت شاخص‌های نفت خام از زمان آغاز درگیری‌ها حدود 20 دلار در هر بشکه افزایش یافته و به نزدیکی 92 دلار رسیده است. در عین حال، این نهاد پیش‌بینی رشد تقاضای جهانی نفت در سال 2026 را نیز کاهش داده و آن را به 640 هزار بشکه در روز رسانده است؛ رقمی که نشان می‌دهد بازار جهانی نسبت به فشارهای ژئوپلیتیک و اختلال در عرضه، بسیار آسیب‌پذیر شده است.

با وجود این شوک بزرگ، بازار جهانی تا حدی توانسته خود را با شرایط جدید وفق دهد. در گزارش ماه آوریل، IEA اعلام کرد که هرچند جریان عبور نفت از تنگه هرمز همچنان به‌طور جدی محدود است و در اوایل آوریل به حدود 3.8 میلیون بشکه در روز رسیده بود، اما مسیرهای جایگزین توانسته‌اند بخشی از کاهش را جبران کنند. صادرات از مسیرهای غیرخلیج فارس، به‌ویژه از حوضه اقیانوس اطلس، افزایش یافته و به 7.2 میلیون بشکه در روز رسیده است.

به‌این‌ترتیب، تولیدکنندگان خارج از منطقه خلیج فارس، به‌ویژه ایالات متحده، قزاقستان، روسیه و ونزوئلا، نقش پررنگ‌تری در جبران کمبود عرضه ایفا کرده‌اند. در میان این کشورها، آمریکا بیشترین سهم را داشته و صادرات نفت خام و میعانات خود را به سطح بی‌سابقه 5.2 میلیون بشکه در روز رسانده است. این جهش عمدتاً به بازارهای شرق سوئز، به‌خصوص آسیا، هدایت شده و بخشی از کمبود محموله‌های خلیج فارس را پوشش داده است.

با این حال، فشار اصلی همچنان متوجه خریداران آسیایی است. چین، ژاپن، کره جنوبی و هند در ماه‌های اخیر بیشترین کاهش واردات نفت خام را تجربه کرده‌اند. واردات چین در ماه آوریل به 7.9 میلیون بشکه در روز رسید که نسبت به فوریه 3.6 میلیون بشکه در روز کاهش نشان می‌دهد. واردات ژاپن نیز با افتی شدید به حدود 680 هزار بشکه در روز رسیده و کره جنوبی و هند نیز به ترتیب کاهش‌های قابل‌توجهی را ثبت کرده‌اند.

در مجموع، تنها همین چهار کشور آسیایی از زمان آغاز جنگ، واردات نفت خام خود را حدود 7.2 میلیون بشکه در روز کاهش داده‌اند؛ رقمی که تقریباً سه‌چهارم خسارت واردشده به صادرات نفت خام خلیج فارس را جبران می‌کند، اما در عمل به معنای کاهش شدید تقاضای فوری و جابه‌جایی اجباری مسیرهای تأمین است.

IEA همچنین تأکید کرده است که بخشی از آرامش نسبی بازار، ناشی از برداشت‌های بی‌سابقه از ذخایر نفتی در کشورهای مصرف‌کننده و همچنین کاهش واردات در آسیا بوده است. با این حال، هشدار داده می‌شود که این سپر دفاعی موقتی است. با کاهش سطح ذخایر و از بین رفتن اثر افت واردات، بازار دوباره در معرض کمبود شدیدتر قرار خواهد گرفت و پالایشگاه‌ها ناچار خواهند شد در تأمین خوراک خود با فشار بیشتری روبه‌رو شوند.

در سطح منطقه‌ای نیز عربستان سعودی و عراق بیشترین آسیب را دیده‌اند. بر اساس گزارش‌ها، هر یک از این دو کشور از زمان آغاز جنگ، بیش از 3 میلیون بشکه در روز از صادرات خود را از دست داده‌اند. عربستان که پیش از بحران، بخش عمده صادرات خود را از مسیر شرق سوئز به بازارهای آسیایی می‌فرستاد، اکنون ناچار شده بخشی از جریان نفت را از پایانه‌های ینبع و معجز در دریای سرخ به بازارهای جایگزین منتقل کند. با این حال، این تغییر مسیر تنها بخشی از خسارت را جبران کرده است.

در بازه فوریه تا آوریل، صادرات عربستان به چین از 1.5 میلیون بشکه در روز به 1.1 میلیون بشکه در روز کاهش یافته، صادرات به هند از 900 هزار به 400 هزار بشکه در روز افت کرده و محموله‌های ارسالی به ژاپن نیز از 1.2 میلیون بشکه در روز به حدود 270 هزار بشکه در روز سقوط کرده‌اند. به گفته IEA، موجودی‌های از پیش ذخیره‌شده در برخی کشورها تا حدی از شدت این کاهش کاسته، اما این اثر نیز محدود و موقتی است.

در مجموع، آژانس بین‌المللی انرژی هشدار داده است که اگر تنش‌ها ادامه پیدا کند و تنگه هرمز همچنان بسته بماند، بازار جهانی نفت با کمبود عرضه مزمن‌تری روبه‌رو خواهد شد؛ کمبودی که می‌تواند هم قیمت نفت را در سطح بالا نگه دارد و هم بر امنیت انرژی و حاشیه سود پالایشگاه‌ها در ماه‌های آینده فشار بیشتری وارد کند. به بیان دیگر، گرچه تغییر مسیر تجارت، افزایش تولید خارج از خلیج فارس و استفاده از ذخایر تاکنون مانع از بروز بحران فوری شده‌اند، اما این راه‌حل‌ها برای یک اختلال طولانی‌مدت کافی نخواهند بود.