به گزارش اکو اقتصاد، رشد نرخ ارز، اختلال در زنجیره تأمین و تجارت خارجی، آسیب به برخی زیرساخت‌های تولیدی، افزایش انتظارات تورمی و احتمال رشد نقدینگی از مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر این روند عنوان می‌شوند. این ارقام با برخی برآوردهای تحلیلی پیشین نیز هم‌راستا بوده و فاصله اندکی با سناریوهای پیش‌بینی‌شده داشته‌اند.

تورم در بالاترین سطوح چند دهه اخیر

بر اساس داده‌های بانک مرکزی، تورم نقطه‌به‌نقطه در اردیبهشت‌ماه به ۷۷.۲ درصد رسیده که نسبت به ماه قبل ۱۰.۲ واحد درصد افزایش دارد. این دومین ماه متوالی است که این شاخص در سطوح تاریخی بالا قرار می‌گیرد. تورم ماهانه ۸.۵ درصدی نیز بالاترین رقم ثبت‌شده از زمان حذف ارز ترجیحی ۴۲۰۰ تومانی در خرداد ۱۴۰۱ محسوب می‌شود.

در همین حال، تورم نقطه‌ای کالاها به ۱۱۳.۸ درصد رسیده که برای نخستین بار وارد محدوده سه‌رقمی شده است؛ در حالی‌که تورم خدمات ۴۲.۵ درصد گزارش شده و شکاف میان این دو به ۷۱.۳ واحد درصد افزایش یافته است.

این شکاف نشان می‌دهد فشار اصلی تورم در ماه‌های اخیر بیش از هر چیز بر کالاهای مصرفی وارد شده است؛ کالاهایی که به‌طور مستقیم در سبد معیشت خانوار قرار دارند و افزایش قیمت آنها به‌سرعت در زندگی روزمره احساس می‌شود.

فشار مستقیم بر قدرت خرید خانوارها

بر اساس تعریف شاخص تورم نقطه‌به‌نقطه، خانوارها برای خرید همان سبد کالا و خدمات نسبت به اردیبهشت سال گذشته به‌طور میانگین بیش از ۷۷ درصد هزینه بیشتری پرداخت می‌کنند. این موضوع به‌ویژه برای دهک‌های پایین درآمدی که بخش بزرگی از هزینه‌هایشان صرف اقلام ضروری می‌شود، فشار معیشتی قابل‌توجهی ایجاد کرده است.

در سطح جزئی‌تر، اقتصاد ایران در ماه‌های اخیر وارد یکی از دوره‌های پرشتاب تورمی خود شده است؛ دوره‌ای که در آن نه‌تنها سطح قیمت‌ها بالا می‌رود، بلکه سرعت رشد قیمت‌ها نیز افزایش یافته و انتظارات تورمی را تقویت می‌کند.

خوراکی‌ها در خط مقدم تورم

بررسی گروه‌های کالایی نشان می‌دهد فشار تورمی در اردیبهشت بیش از همه در بخش خوراکی‌ها متمرکز بوده است. بر اساس آمار مرکز آمار ایران، تورم نقطه‌به‌نقطه گروه خوراکی‌ها به ۱۲۹.۸ درصد رسیده است.

در میان اقلام خوراکی، تخم‌مرغ با تورم ماهانه ۴۵.۲ درصدی و گوشت مرغ با تورم ماهانه ۲۵ درصدی بیشترین افزایش قیمت را ثبت کرده‌اند. این دو کالا از اصلی‌ترین اقلام پروتئینی خانوار محسوب می‌شوند و رشد قیمت آنها مستقیماً بر هزینه معیشت اثر می‌گذارد.

رشد هم‌زمان قیمت کالاها و خدمات

یکی از نکات کلیدی گزارش اردیبهشت، افزایش هم‌زمان قیمت‌ها در بخش‌های مختلف است. در سطح ماهانه، گروه بهداشت و درمان با ۲۳.۸ درصد افزایش در صدر قرار دارد. پس از آن، لوازم و خدمات خانگی با ۲۰.۳ درصد و حمل‌ونقل با ۱۹.۴ درصد بیشترین رشد را تجربه کرده‌اند.

این ترکیب نشان می‌دهد فشار تورمی تنها محدود به یک بخش خاص نیست و طیف گسترده‌ای از هزینه‌های ضروری خانوار را درگیر کرده است.

عوامل تشدید تورم

کارشناسان چند عامل اصلی را در تشدید تورم اردیبهشت مؤثر می‌دانند. از جمله این عوامل می‌توان به محدودیت‌های تجاری و حمل‌ونقل، کاهش ظرفیت تولید به دلیل آسیب به زیرساخت‌ها، افزایش هزینه‌های تولید، و همچنین رشد انتظارات تورمی اشاره کرد.

در کنار این موارد، رشد نقدینگی و کسری بودجه نیز به‌عنوان عوامل ساختاری مهم در تداوم فشارهای تورمی مطرح هستند. در چنین شرایطی، رفتار اقتصادی خانوارها و بنگاه‌ها نیز تحت تأثیر انتظارات افزایشی قیمت‌ها قرار گرفته و خود به تشدید چرخه تورم کمک می‌کند.

چشم‌انداز و الزامات مهار تورم

تجربه اقتصاد ایران نشان می‌دهد مهار پایدار تورم بدون اصلاح متغیرهای بنیادین امکان‌پذیر نیست. کنترل رشد نقدینگی، اصلاح ساختار بودجه دولت و کاهش ریسک‌های سیاسی و اقتصادی از مهم‌ترین پیش‌نیازهای بازگشت ثبات قیمتی محسوب می‌شوند.

در غیر این صورت، تداوم رشد بالای نقدینگی و کسری بودجه می‌تواند زمینه تداوم فشارهای تورمی و تثبیت انتظارات افزایشی قیمت‌ها را فراهم کند؛ وضعیتی که خروج از آن نیازمند سیاست‌گذاری هماهنگ و پایدار در سطح کلان اقتصاد خواهد بود.

برداشتی از گزارش دنیای اقتصاد