به گزارش اکو اقتصاد، صنعت پتروشیمی ایران در ماه‌های اخیر یکی از پرتنش‌ترین دوره‌های فعالیت خود را پشت سر گذاشته است. حملات به برخی تأسیسات و اختلال در بخشی از شبکه تولید و توزیع، نه‌تنها ظرفیت عرضه مواد اولیه را کاهش داد، بلکه موجب شکل‌گیری موجی از نگرانی در میان تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان شد. نتیجه این شرایط، جهش شدید قیمت برخی مواد اولیه پتروشیمی و افزایش فشار بر صنایع پایین‌دستی بود.

حسین دُر، رئیس هیئت‌مدیره اتحادیه صنایع پایین‌دستی پتروشیمی، با اشاره به آثار این تحولات می‌گوید بخشی از مجتمع‌های پتروشیمی در جریان حملات اخیر از مدار تولید خارج شدند و همین موضوع تعادل بازار را بر هم زد. به گفته او، فضای روانی ناشی از بحران و نگرانی نسبت به کمبود مواد اولیه، عامل اصلی افزایش ناگهانی قیمت‌ها بود؛ به‌گونه‌ای که در برخی محصولات رشد قیمت تا چهار یا پنج برابر نیز گزارش شد.

 در شرایط بحرانی، بازار مواد اولیه بیش از هر چیز تحت تأثیر انتظارات قرار می‌گیرد. زمانی که فعالان اقتصادی نسبت به تداوم عرضه اطمینان نداشته باشند، تقاضای احتیاطی افزایش می‌یابد و همین مسئله می‌تواند شکاف میان عرضه و تقاضا را تشدید کند. اتفاقی که در هفته‌های ابتدایی بحران در بازار محصولات پتروشیمی رخ داد.

در واکنش به این شرایط، سیاست‌گذاران و نهادهای مرتبط با صنعت تصمیم گرفتند اولویت تأمین مواد اولیه را به صنایع مرتبط با کالاهای اساسی اختصاص دهند. صنایع غذایی، دارویی، بهداشتی، شوینده‌ها و تولیدکنندگان بسته‌بندی در صدر فهرست دریافت مواد اولیه قرار گرفتند تا از بروز کمبود در بازار مصرف جلوگیری شود.

به گفته فعالان صنعت، این سیاست موجب شد زنجیره تأمین کالاهای ضروری کشور با اختلال جدی مواجه نشود و مصرف‌کنندگان در حوزه‌هایی مانند دارو، مواد غذایی و محصولات بهداشتی با کمبود گسترده روبه‌رو نشوند.

بررسی وضعیت فعلی بازار نشان می‌دهد بخشی از ظرفیت‌های از دست‌رفته در حال بازگشت است. به گفته رئیس هیئت‌مدیره اتحادیه صنایع پایین‌دستی پتروشیمی، عرضه محصولات در بورس کالا اکنون به حدود ۶۰ درصد سطح پیش از بحران رسیده و روند احیای تولید همچنان ادامه دارد. اگرچه بازار هنوز به شرایط عادی بازنگشته، اما نشانه‌های ثبات در مقایسه با هفته‌های نخست بحران قابل مشاهده است.

یکی از نمونه‌های بارز این نوسانات، بازار PVC بوده است. به گفته دُر، قیمت این محصول که پیش از بحران در محدوده ۱۰۰ هزار تومان قرار داشت، در روزهای ابتدایی تنش‌ها به بیش از ۵۰۰ هزار تومان رسید. اما با افزایش عرضه و کنترل بازار، قیمت‌ها به محدوده ۱۹۰ تا ۲۲۰ هزار تومان در بورس کالا بازگشتند. با این حال، سطح فعلی قیمت‌ها همچنان بالاتر از نرخ‌های ثبت‌شده در ماه‌های پایانی سال گذشته است.

فعالان صنعت بخشی از این افزایش قیمت را ناشی از رشد نرخ ارز و بخشی دیگر را ناشی از افزایش قیمت‌های جهانی محصولات پتروشیمی می‌دانند. در ماه‌های اخیر بازار جهانی نیز تحت تأثیر اختلالات زنجیره تأمین، افزایش هزینه‌های انرژی و نگرانی‌های ژئوپلیتیک با رشد قیمت برخی محصولات پایه پتروشیمی مواجه بوده است.

موضوع دیگری که در این دوره مورد توجه قرار گرفت، مقابله با فعالیت‌های سوداگرانه و احتکار مواد اولیه بود. به گفته مسئولان صنفی، نظارت بر انبارها تشدید شد و در برخی مراکز توزیع غیررسمی و محل‌های دپوی کالا، اقدامات کنترلی و توقیف محموله‌ها انجام گرفت تا مواد اولیه به جای واسطه‌ها در اختیار تولیدکنندگان واقعی قرار گیرد.

با این حال، فعالان صنعت معتقدند این نظارت‌ها نباید تنها به دوره‌های بحرانی محدود شود. از نگاه آنها، شفافیت در توزیع مواد اولیه، رصد مستمر موجودی انبارها و جلوگیری از ورود واسطه‌های غیرمولد به بازار باید به یک سیاست دائمی تبدیل شود؛ زیرا بخش قابل توجهی از نوسانات قیمتی در سال‌های اخیر ناشی از فعالیت‌های سفته‌بازانه بوده است.

در شرایط کنونی، مهم‌ترین هدف سیاست‌گذاران حفظ ثبات در زنجیره تأمین کالاهای اساسی است. بسیاری از محصولات مصرفی از جمله شوینده‌ها، بسته‌بندی مواد غذایی، تجهیزات پزشکی و بخشی از صنایع دارویی وابستگی مستقیم به مواد اولیه پتروشیمی دارند. به همین دلیل هرگونه اختلال در این بخش می‌تواند آثار گسترده‌ای بر بازار مصرف و هزینه‌های خانوارها بر جای بگذارد.

فعالان صنعت امیدوارند با بازگشت تدریجی مجتمع‌های آسیب‌دیده به مدار تولید و افزایش عرضه در بورس کالا، بازار تا ماه‌های آینده به سطح پیش از بحران نزدیک شود. با این حال، آنها تأکید می‌کنند تداوم ثبات بازار نیازمند مدیریت دقیق عرضه، کنترل فعالیت‌های سوداگرانه و حمایت از تولیدکنندگان پایین‌دستی است.

در مجموع، اگرچه صنعت پتروشیمی توانسته از شوک اولیه ناشی از بحران عبور کند و بخشی از تعادل بازار را بازگرداند، اما مسیر بازگشت کامل به شرایط عادی همچنان ادامه دارد. آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، حفظ جریان تأمین مواد اولیه برای صنایع تولیدی و جلوگیری از تکرار جهش‌های قیمتی است که می‌تواند زنجیره تولید و بازار مصرف را با چالش‌های جدید مواجه کند