بازار ۸۹ همتی پلتفرم‌ها و اینستاگرام

به گزارش اکو اقتصاد، بر اساس گزارش تازه انجمن تجارت الکترونیک تهران، بازار خرده‌فروشی ایران در سال ۱۴۰۳ به ۱۸۵۷.۷ همت رسیده و سهم خرده‌فروشی آنلاین نیز با رشد تدریجی، به ۴.۸ درصد از این بازار بالغ شده است.

این گزارش نشان می‌دهد که در کنار پلتفرم‌های رسمی، فروش در بسترهای اجتماعی نیز به مقیاسی هم‌وزن رسیده و رقابت اصلی در بازار، بیش از آنکه بر سر تصاحب سهم از رقیب باشد، بر سر بزرگ‌تر کردن خود بازار شکل گرفته است.

در همین حال، تهران با ۴۷.۷ درصد از فروش استانی و خرید سرانه ۲.۹ میلیون تومانی در صدر قرار دارد و BNPL نیز با رسیدن به ۲۵ درصد سفارش‌ها به یکی از موتورهای اصلی رشد خرید آنلاین بدل شده است.

رشد سریع خرده‌فروشی در ایران

بر پایه داده‌های انجمن تجارت الکترونیک تهران، بازار خرده‌فروشی ایران در سال ۱۴۰۳ از اجزای اصلی خانوار، شرکت‌ها، اصناف، دولت و تعاونی‌ها تشکیل شده و به‌ترتیب به ۱۶۶۳.۵، ۱۲۴، ۴۴.۲، ۱۷ و ۹ همت رسیده است.

در سبد کالایی خانوار، طلا و زیورآلات با ۴۵۰.۷ همت، لوازم خانگی برقی و صوتی‌تصویری با ۲۸۹.۶۱ همت و مد و پوشاک با ۲۳۸.۴ همت در صدر قرار دارند. این ارقام نشان می‌دهد که بخش قابل‌توجهی از هزینه خانوار همچنان در کالاهای بادوام، نیمه‌بادوام و دارایی‌محور متمرکز است.

در بخش خرده‌فروشی آنلاین، فروش پلتفرم‌های عضو انجمن از ۲.۴ همت در سال ۱۳۹۷ به ۸۹.۵ همت با احتساب طلا و ۷۸.۵ همت بدون احتساب طلا در سال ۱۴۰۳ رسیده است. سهم این پلتفرم‌ها از کل خرده‌فروشی نیز در همین سال، ۴.۸ درصد با احتساب طلا و ۵.۶ درصد بدون احتساب طلا ثبت شده است. این ارقام باید دقیقا با همین قیود خوانده شوند؛ زیرا گزارش، FMCG و برخی حوزه‌های خدماتی را در محاسبه خود وارد نکرده است و از این رو، سهم مذکور معادل کل تجارت الکترونیک کشور نیست.

ارزش بازار اینستاگرامی چقدر است؟

در مقایسه بین‌المللی، سهم خرده‌فروشی برخط ایران در سال ۲۰۲۴، ۵.۶ درصد برآورد شده است؛ در حالی که چین به ۳۸ درصد، میانگین جهانی به ۲۲.۵ درصد، آمریکا به ۱۶.۲ درصد، قزاقستان به ۱۴.۵ درصد و هند به ۷.۱ درصد رسیده‌اند. آنچه که پیداست، رشدی قابل‌توجه اما فاصله‌ای عیان با دیگر بازارهای بالغ جهانی است.

بخش تجارت اجتماعی گزارش نیز از یک بازار قابل‌ملاحظه پرده برمی‌دارد. پژوهشگران با پایش داده‌های اینستاگرام، بیش از ۱۳۰ هزار فروشگاه فعال را شناسایی و ۶۸.۸ میلیون پست را تحلیل کرده‌اند. همچنین یک پیمایش تکمیلی با ارسال ۳۰ هزار پیامک و دریافت ۴۶۰ پاسخ معتبر انجام شده است. برآورد نهایی نشان می‌دهد ارزش بازار فروشگاه‌های اینستاگرامی در سال ۱۴۰۳ در بازه ۷۶.۶ تا ۱۰۰.۹ همت قرار دارد و مقدار میانی آن ۸۸.۸ همت است. به بیان دیگر، این بازار از یک پدیده غیرجدی و حاشیه‌ای، به بازاری هم‌تراز با فروش رسمی پلتفرم‌های بزرگ رسیده است.

از نظر حقیقی نیز رشد این بازار چشمگیر بوده است. ارزش حقیقی فروشگاه‌های اینستاگرامی با قیمت ثابت ۱۴۰۳ از حدود ۸.۳ تا ۹.۸ همت در سال ۱۳۹۷ به بازه ۷۶.۶ تا ۱۰۰.۹ همت در سال ۱۴۰۳ رسیده و گزارش، رشد آن را حدود ۱۰ برابر جمع‌بندی کرده است. در میان گروه‌های کالایی، مد و پوشاک برجسته‌ترین سهم را داشته و ارزش حقیقی آن از ۲ همت در ۱۳۹۷ به ۲۴.۱ همت در ۱۴۰۳ رسیده است؛ رشدی بیش از ۱۲ برابر. این در حالی است که بازارگاه‌های رسمی در همین حوزه نیز رشد کرده‌اند، اما همچنان از اینستاگرام عقب‌تر مانده‌اند.

تهران؛ قطب تجارت الکترونیک کشور

از حیث جغرافیایی، تهران کانون اصلی این فعالیت است و حدود یک‌سوم فروشگاه‌های شناسایی‌شده در آن مستقرند. پس از تهران، خراسان رضوی، اصفهان، فارس و آذربایجان شرقی بیشترین تمرکز را دارند. در میانگین خرید هر فرد در نیز تهران با ۲.۹ میلیون تومان در سال ۱۴۰۳ در صدر است؛ پس از آن البرز با ۱.۴۸ میلیون تومان، گیلان با ۱.۰۳ میلیون تومان و سیستان‌وبلوچستان با ۰.۲۸ میلیون تومان قرار دارند.

این ارقام در نسبت با ظرفیت‌های فعال لجستیک قابل تفسیر است. هم‌زمان، سهم BNPL از تعداد سفارش‌های پلتفرم‌ها از سطحی ناچیز در ۱۳۹۸ به حدود ۳ درصد در ۱۴۰۰، ۱۷ درصد در ۱۴۰۲ و ۲۵ درصد در ۱۴۰۳ رسیده است و طبق داده‌های این گزارش، بازار موبایل بیشترین سهم را در سبد خرید اعتباری کاربران اشغال کرده است.