ربع قرن تولید در فولاد خراسان؛ از یک ایده در نیشابور تا توسعه یک زنجیره فولادی در شرق کشور

به گزارش اکواقتصاد، مجتمع فولاد خراسان در حالی ۲۵ سال تولید مستمر را پشت سر گذاشته که شکل‌گیری این مجموعه صنعتی به بیش از چهار دهه قبل بازمی‌گردد؛ مسیری که از مطالعات اولیه برای احداث یک مجتمع فولادسازی در خراسان آغاز شد و امروز به مجموعه‌ای متشکل از ۱۸ واحد تولیدی، پشتیبانی و جانبی و اجرای پروژه‌های متعدد در حوزه تولید، زیرساخت، انرژی، محیط زیست و مسئولیت اجتماعی رسیده است.

از ایده احداث فولادسازی تا تولد فولاد خراسان

ایده احداث کارخانه فولادسازی در خراسان از دهه ۱۳۵۰ شکل گرفت و در سال ۱۳۵۶ با صدور موافقت اصولی برای احداث یک واحد نورد مقاطع ساختمانی به روش احیا در نیشابور وارد مرحله اجرایی‌تری شد.

در سال ۱۳۶۲ نیز مطالعات همه‌جانبه برای امکان استقرار یک مجتمع بزرگ فولادسازی با ظرفیت سالانه ۱.۸ میلیون تن در استان خراسان آغاز شد. برخورداری منطقه از ذخایر سنگ‌آهن، گاز طبیعی، نیروی انسانی متخصص، زیرساخت‌های حمل‌ونقل و انرژی و همچنین همجواری با افغانستان و کشورهای آسیای میانه، از جمله عواملی بود که در جانمایی این طرح مورد توجه قرار گرفت.

پس از چند سال مطالعات مهندسی و مکان‌یابی، در سال ۱۳۶۸ محل اجرای طرح در ۱۵ کیلومتری شمال‌غرب نیشابور تعیین شد و عملیات تملک حدود ۱۴۰۰ هکتار زمین، تجهیز و آماده‌سازی سایت آغاز شد.

یک سال بعد، شرکت مجتمع فولاد خراسان با سرمایه اولیه ۱.۵ میلیارد ریال و با مشارکت شرکت ملی فولاد ایران و بانک سپه تأسیس شد و همزمان روند جذب نیروی انسانی و تجهیز کارگاه نیز آغاز شد.

آغاز تولید و تکمیل تدریجی زنجیره فولاد

در سال ۱۳۷۶ عملیات اجرایی و نصب تجهیزات مجتمع آغاز شد و در سال ۱۳۷۹ واحد نورد به‌صورت آزمایشی راه‌اندازی شد.

پس از آن، واحد نورد مقاطع ساختمانی در ۳۱ خرداد ۱۳۸۰ به بهره‌برداری رسید و در ۱۳ بهمن همان سال، واحد ذوب و ریخته‌گری نیز وارد مدار شد.

مسیر توسعه فولاد خراسان در سال‌های بعد ادامه پیدا کرد. در سال ۱۳۸۷ کارخانه احیای مستقیم شماره یک به بهره‌برداری رسید و همزمان عملیات احداث فولادسازی شماره دو و پروژه اتصال مجتمع به شبکه ریلی سراسری آغاز شد.

در بهمن ۱۳۸۹ نیز واحد احیای مستقیم شماره دو به بهره‌برداری رسید. سال ۱۳۹۶ یکی دیگر از نقاط عطف توسعه فولاد خراسان بود؛ کارخانه فولادسازی شماره دو در هفتم اردیبهشت این سال افتتاح شد و یک سال بعد، در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، کارخانه گندله‌سازی به بهره‌برداری رسید تا زنجیره تولید در سایت نیشابور تکمیل شود.

۱۸ واحد تولیدی و پشتیبانی در فولاد خراسان

امروز مجتمع فولاد خراسان از ۱۸ واحد تولیدی، پشتیبانی و جانبی تشکیل شده که واحدهای گندله‌سازی، احیای مستقیم، ذوب، ریخته‌گری و نورد، بخش اصلی این مجموعه را تشکیل می‌دهند.

بر اساس عملکرد واحد طرح و توسعه، ظرفیت فولادسازی دو کارخانه این مجتمع در مجموع به ۱.۴ میلیون تن در سال و ظرفیت دو مدول احیای مستقیم به ۱.۶ میلیون تن در سال رسیده است.

ظرفیت کارخانه نورد نیز ۵۵۰ هزار تن و ظرفیت کارخانه گندله‌سازی ۲.۵ میلیون تن در سال اعلام شده است.

در کنار این خطوط، زیرساخت‌هایی از جمله کارخانه اکسیژن، ایستگاه گاز، شبکه ریلی و پست برق ۴۰۰ کیلوولت با قدرت ۲۴۰ مگاوات نیز توسعه یافته است.

تمرکز بر آب، انرژی و توسعه پایدار

توسعه زیرساخت‌های تأمین آب و انرژی نیز در سال‌های اخیر به یکی از محورهای مهم فعالیت فولاد خراسان تبدیل شده است.

یکی از مهم‌ترین پروژه‌ها، طرح استفاده از پساب شهر نیشابور است که شامل احداث حدود ۲۸۰ کیلومتر شبکه جمع‌آوری فاضلاب، احداث تصفیه‌خانه با ظرفیت ۴۰ هزار مترمکعب در روز و خط انتقال حدود ۴۰ کیلومتری آب تصفیه‌شده به مجتمع فولاد خراسان است.

این پروژه علاوه بر تأمین بخشی از نیاز آبی صنعت، با هدف کاهش فشار بر منابع آب زیرزمینی و فراهم کردن امکان استفاده از منابع آب برای بخش‌های دیگر منطقه دنبال شده است.

احداث سیستم بازچرخانی آب صنعتی و برنامه احداث نیروگاه خورشیدی با ظرفیت ۶۰ مگاوات نیز در چارچوب برنامه‌های توسعه زیرساختی و انرژی فولاد خراسان قرار گرفته است.

در حوزه محیط زیست نیز این مجتمع حدود ۲۷۰ هکتار فضای سبز ایجاد کرده که حدود ۹۵ درصد آن به سیستم‌های آبیاری قطره‌ای و تحت فشار مجهز است و برای آبیاری آن از آب‌های سطحی و پساب استفاده می‌شود.

احداث نوار سبز در مسیر نیشابور به فیروزه نیز از دیگر اقدامات زیست‌محیطی این مجموعه در سال ۱۴۰۵ بوده است.

سد بار؛ بخشی از زیرساخت آبی منطقه

مشارکت فولاد خراسان در پروژه‌های زیرساختی منطقه به حوزه صنعت محدود نمانده است.

سد بار در نزدیکی شهر بار شهرستان فیروزه با ظرفیت مخزن ۴۴ میلیون مترمکعب، یکی از پروژه‌های مهم آبی منطقه محسوب می‌شود که فولاد خراسان نیز در تأمین بخشی از سرمایه مورد نیاز آن مشارکت داشته است.

بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، از ظرفیت این سد برای تأمین آب شرب شهرهای نیشابور و فیروزه، آب مورد نیاز صنعت، مهار سیلاب و پشتیبانی از فعالیت‌های کشاورزی منطقه استفاده می‌شود.

مسئولیت اجتماعی؛ از زیرساخت شهری تا حمایت از اقشار کم‌برخوردار

فعالیت‌های فولاد خراسان در منطقه پیرامونی، بخش دیگری از کارنامه این مجتمع را تشکیل می‌دهد.

مشارکت ۵۰ درصدی در احداث تقاطع غیرهمسطح محور نیشابور ـ فیروزه و جاده اختصاصی فولاد خراسان در سال ۱۳۹۵، از جمله پروژه‌هایی بود که با هدف افزایش ایمنی و تسهیل تردد شهروندان، روستاییان و خودروهای حمل مواد اولیه و محصولات اجرا شد.

در حوزه توسعه شهری نیز اجرای پروژه پارک خطی، بهسازی ورودی‌های شهر، توسعه فضای سبز و مشارکت در بازآفرینی شهری نیشابور از جمله اقدامات انجام‌شده در این حوزه است.

فولاد خراسان همچنین در پروژه‌های فرهنگی و اجتماعی منطقه از جمله ساخت مجموعه فرهنگی ایثار و شهادت نیشابور، احداث پارک تعلیم و تربیت در شهرستان فیروزه و مشارکت در ساخت نخستین مجموعه آبی شهر فیروزه نقش داشته است.

حمایت از خانواده‌های زندانیان و اقشار آسیب‌پذیر

مسئولیت اجتماعی این مجموعه به پروژه‌های عمرانی محدود نیست.

احداث یک واحد نانوایی و یک واحد خشکشویی با هدف اختصاص عواید آن به حمایت از خانواده زندانیان غیرعمد و آزادی زندانیان، از جمله اقدامات فولاد خراسان در این حوزه بوده است.

همچنین حمایت از حدود ۸۰۰ خانواده زندانیان، مشارکت در گلریزان آزادی زندانیان جرایم غیرعمد، اهدای بسته‌های معیشتی و بهداشتی و حمایت از اقشار کم‌برخوردار از دیگر اقدامات اجتماعی این مجتمع اعلام شده است.

در حوادث طبیعی نیز فولاد خراسان در مقاطعی با ارائه کمک‌های حمایتی در کنار آسیب‌دیدگان قرار گرفته است؛ از جمله کمک کارکنان مجتمع به سیل‌زدگان و حمایت از زلزله‌زدگان.

در دوران همه‌گیری کرونا نیز این مجموعه در تأمین تجهیزات و اقلام مورد نیاز حوزه بهداشت و درمان، توزیع بسته‌های معیشتی و بهداشتی و ضدعفونی معابر شهری مشارکت داشته است.

توسعه ورزش، فرهنگ و زیرساخت‌های اجتماعی

حمایت از ورزش منطقه نیز یکی دیگر از محورهای مسئولیت اجتماعی فولاد خراسان بوده است. این مجتمع طی سال‌های گذشته در برنامه‌ها و رویدادهای ورزشی نیشابور بزرگ مشارکت داشته و با هدف توسعه عادلانه زیرساخت‌های ورزشی، در احداث نخستین مجموعه آبی شهر فیروزه نیز مشارکت کرده است.

در حوزه دامداری نیز این مجموعه با اهدای تجهیزات تخصصی از جمله دستگاه‌های سونوگرافی و لاپاراسکوپی به مرکز تخصصی دام سبک شهرستان فیروزه، در حمایت از ظرفیت‌های اقتصادی منطقه نقش داشته است.

استانداردها و افتخارات سازمانی

فولاد خراسان طی سال‌های فعالیت خود موفق به استقرار استانداردهای بین‌المللی در حوزه‌های مختلف شده است؛ از جمله ISO 9001 در مدیریت کیفیت، ISO 14001 در مدیریت زیست‌محیطی، ISO 45001 در ایمنی و بهداشت شغلی و ISO 50001 در مدیریت انرژی.

این مجموعه همچنین طی سال‌های مختلف موفق به دریافت تقدیرنامه‌ها و تندیس‌های جایزه ملی تعالی سازمانی شده و در حوزه استاندارد ۳۴۰۰۰ منابع انسانی نیز موفق به کسب نشان‌های برنزین شده است.

از دیگر دستاوردهای اعلام‌شده می‌توان به کسب عنوان صادرکننده برتر خراسان رضوی، ارسال نخستین محموله صادراتی فولاد خراسان به ترکیه، تولید میلگرد آج ۵۰۰ مرکب، دریافت تندیس مدیریت انرژی و قرار گرفتن در فهرست ۱۰۰ شرکت برتر ایران اشاره کرد.

فصل بعدی؛ حرکت به سمت زنجیره‌ای بزرگ‌تر

فولاد خراسان اکنون در حالی وارد فصل تازه‌ای از فعالیت خود شده که چند پروژه توسعه‌ای بزرگ را در افق پیش‌رو دارد.

احداث فاز دوم کارخانه کنسانتره با ظرفیت ۲.۵ میلیون تن در سنگان خواف، احداث مگامدول آهن اسفنجی با ظرفیت ۱.۷ میلیون تن، کارخانه فولادسازی تولید تختال با ظرفیت ۱.۱ میلیون تن و کارخانه نورد گرم پیوسته با ظرفیت یک میلیون تن در سال، بخشی از برنامه‌های توسعه‌ای این مجموعه اعلام شده است.

مجموع این پروژه‌ها می‌تواند مسیر فولاد خراسان را از یک مجتمع تولیدکننده محصولات فولادی در شرق کشور، به سمت زنجیره‌ای گسترده‌تر با محصولات متنوع‌تر و ارزش افزوده بالاتر هدایت کند.

فولاد خراسان طی بیش از چهار دهه از شکل‌گیری ایده اولیه و ۲۵ سال تولید مستمر، مسیری را پشت سر گذاشته که در آن توسعه ظرفیت‌های تولید، تکمیل زنجیره فولاد، ایجاد زیرساخت‌های منطقه‌ای، مدیریت منابع آب و انرژی و ایفای نقش در حوزه مسئولیت‌های اجتماعی در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند؛ مسیری که فصل بعدی آن با اجرای طرح‌های توسعه‌ای جدید در حال شکل‌گیری است.