به گزارش اکو اقتصاد، مناقشات نظامی علاوه بر آثار سوء بر زنجیره تأمین سموم کشاورزی بر همکاری کشورها برای کنترل آفات نیز اثر می‌گذارند و از مسیرهای مختلف تولید و عرضه محصولات کشاورزی و امنیت غذایی را به خطر می‌اندازند. حمله آمریکا و اسرائیل به ایران و بالا گرفتن سطح تنش در کشورهای منطقه تبعات بسیاری برای بخش‌های مختلف اقتصادی داشته است که لزوماً با توقف جنگ پایان نمی‌یابند.

یک مناقشه نظامی که منجر به آسیب به زیرساخت‌های انرژی و پتروشیمی در خاورمیانه شود و تبادلات و همکاری‌ها را محدود کند، می‌تواند تولید و عرضه محصولات کشاورزی را کاهش دهد. باید این مهم را به یاد داشته باشیم که آثار جنگ نه به مناطق زیر آتش محدود می‌شوند و نه لزوماً با توقف درگیری پایان می‌یابند.

برای ارزیابی دقیق تاب‌آوری کشورها در بحث کشاورزی و کنترل آفات، نگاه صرفاً کمی به ظرفیت تولید و انبارهای سموم گمراه‌کننده است. دهه‌ها استفاده از آفت‌کش‌های شیمیایی، زیربنای کشاورزی مدرن را دچار تغییرات ساختاری کرده است که در زمان بروز شوک‌های ژئوپلیتیک و قطع زنجیره تأمین، ابعاد فاجعه را افزایش می‌دهد.

آسیب‌پذیری تولید و تأمین سموم کشاورزی در ایران و کشورهای حاشیه خلیج فارس

منطقه‌ای که کشور ما در آن قرار دارد در صنعت سموم دفع آفات به شدت آسیب‌پذیر و وابسته است. کشورهای حاشیه خلیج فارس مواد پایه پتروشیمیایی و حلال‌ها را در حجم عظیم به عنوان ماده اولیه به کشورهایی مانند چین و هند صادر می‌کنند، اما به دلیل عدم توسعه فناوری‌های پیچیده شیمیایی، قادر به سنتز و تولید مواد مؤثره سموم نیستند و در نهایت ماده مؤثره و حتی محصول فرآوری‌شده را برای مصارف کشاورزی خود از کشورهای دیگر وارد می‌کنند.

وابستگی تولید سموم کشاورزی به واردات و صنعت پتروشیمی / محدودیت تردد در تنگه هرمز دفع آفات را با مشکل مواجه می‌کند

می‌توان وضعیت ایران و کشورهای منطقه در تولید سموم کشاورزی را شکننده توصیف کرد. تولید سم مبتنی بر عملیات فرمولاسیون است. تولید مواد مؤثره در اختیار کشورهای محدودی است و در این زمینه کشورهای بسیاری ناگزیر به واردات هستند. در ایران نیز اکثر کارخانه‌های داخلی ماده مؤثره وارداتی را با حلال‌ها و مواد جانبی ترکیب می‌کنند.

این وابستگی تکنیکال صنعت دفع آفت در ایران و کشورهای منطقه را آسیب‌پذیر می‌کند. به‌علاوه، محدودیت تردد در تنگه هرمز نیز به این آسیب‌پذیری دامن می‌زند. این مساله در ایران تحت‌تأثیر تأخیر در تخصیص ارز برای واردات نیز قرار می‌گیرد.

صنعت سموم کشاورزی یکی از ارکان مهم تأمین نهاده‌های کشاورزی در کشور است. ماده موثره اکثر سموم کشاورزی، ترکیبات شیمیایی پیچیده‌ای هستند که تولید آن‌ها و ترکیب آن‌ها با دیگر مواد لازم مستقیماً به صنعت پتروشیمی وابسته است.

مواد اولیه این صنعت، نفت خام و گاز طبیعی (مانند بنزن، زایلن، فنول و اتیلن) هستند. تولید سموم به تداوم واردات مواد مؤثره اولیه و سلامت و فعالیت پالایشگاه‌ها و مجتمع‌های پتروشیمی وابسته است. هرگونه اختلال در دسترسی به این مواد اولیه، تولید سموم را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.

افزایش تولید و ذخیره‌سازی سموم کشاورزی برای تاب‌آوری کافی نیست

تاب‌آوری یک کشور در برابر شوک‌های ژئوپلیتیک، در افزایش ظرفیت تولید داخلی سموم یا ذخیره‌سازی آن‌ها خلاصه نمی‌شود. وابستگی مطلق به مواد شیمیایی مخرب، خود یک نقطه ضعف ساختاری است. کشورهایی در آینده امنیت غذایی بالاتری خواهند داشت که در کنار تضمین زنجیره تأمین، به سمت مدیریت تلفیقی آفات و کاهش وابستگی اکولوژیک به مشتقات نفتی حرکت کنند.

مدیریت آفات دارای ابعاد فرامرزی و اجتماعی است / کنترل برخی آفات نیازمند همکاری‌های بین‌المللی است

آفات مرز نمی‌شناسند. کنترل موفق برخی آفات در یک کشور، در صورتی که در کشور همسایه عملیات کنترل انجام نشود، تقریباً بی‌فایده است، زیرا دسته‌های جدید توانایی عبور از مرزها و انتقال به کشورهای همسایه را دارند. عملکرد سرویس اطلاعات ملخ صحرایی فائو (DLIS) نمونه‌ای از ارتباط مسئله کنترل آفات و امر اجتماعی و ضرورت همکاری است.

دسته‌های ملخ می‌توانند در یک کشور شکل بگیرند و به دیگر کشورهای منطقه منتقل شوند و آسیب بسیار به مزارع وارد کنند. سرویس اطلاعات ملخ صحرایی فائو (DLIS) شرایط آب‌وهوایی و اکولوژیک را رصد ‌می‌کند. همراه با دریافت داده‌ها و گزارش‌های میدانی، پیش‌بینی‌هایی از محل و زمان شکل‌گیری دسته‌های ملخ ارائه می‌شود.

این امر کنترل آفات را پیش‌از تبدیل شدن به بحرانی فراگیر میسر می‌کند. کشورهایی مانند ایران، پاکستان، هند، عربستان سعودی، یمن، سودان و… با ارسال داده و گزارش‌های میدانی به این سرویس کمک می‌کنند. موفقیت برنامه کنترل ملخ صحرایی به همکاری و اعتماد میان کشورهای ذکرشده بستگی دارد.
 

وابستگی صنعت سموم کشاورزی به واردات و احتمال قطع همکاری‌های بین‌المللی امنیت غذایی را تهدید می‌کنند

تاب‌آوری ایران و کشورهای خاورمیانه در کنترل آفات کشاورزی به‌شدت به زنجیره تأمین مواد مؤثره تولید سموم کشاورزی و دیپلماسی اکولوژیک وابسته است. از یک سو وابستگی تولید داخلی به واردات در صورت بروز تنش و اختلال ترانزیتی و از سوی دیگر نیاز به همکاری بین‌المللی برای مهار برخی آفات، امنیت غذایی را تهدید می‌کنند.