به گزارش اکو اقتصاد، تازه‌ترین بررسی‌ها و اظهار نظر کارشناسان محیط‌زیست نشان می‌دهد که وضعیت خاک و منابع طبیعی در بسیاری از مناطق، در نتیجه ترکیب دو عامل مهم ـ افزایش فشار انسانی و پیامدهای ناشی از درگیری‌های نظامی ـ به مرحله‌ای رسیده که نیازمند توجه فوری است. انتخاب شعار «انرژی پاک، مرهم زخم زمین» برای روز زمین پاک ۱۴۰۵ نیز دقیقاً بازتاب همین واقعیت است؛ شعاری که از یک‌سو هشداردهنده عمق تخریب‌هاست و از سوی دیگر بر یک راهکار عملی و قابل اجرا تأکید می‌کند.

آلودگی خاک؛ تهدید خاموشی که وارد زنجیره غذایی شده است

 آنچه از جنگ‌ها در حافظه عمومی باقی می‌ماند، معمولاً خسارات انسانی و تخریب زیرساخت‌هاست، اما اثرات بلندمدت زیست‌محیطی آنها اغلب نادیده گرفته می‌شود.

امیر رضایی، پژوهشگر حوزه آلودگی خاک، در گفت‌وگو با تجارت‌نیوز یادآور می‌شود که ترکیبات شیمیایی ناشی از انفجار مهمات، نشت سوخت و حمل‌ونقل مکرر تجهیزات نظامی، ساختار خاک را به‌صورت گسترده دچار اختلال می‌کند.

او می‌گوید: «آلودگی خاک به فلزات سنگین مانند سرب و کادمیوم یکی از جدی‌ترین پیامدهاست. این مواد وارد زنجیره غذایی می‌شوند و سلامت انسان و اکوسیستم‌ها را برای سال‌های طولانی تحت تأثیر قرار می‌دهند.»

فشار انرژی‌های فسیلی بر خاک و آب؛ از استخراج تا مصرف

رضایی همچنین به نقش صنعت انرژی در تخریب محیط‌زیست اشاره می‌کند و معتقد است که وابستگی به سوخت‌های فسیلی نه‌تنها باعث آلودگی هوا شده، بلکه به‌طور مستقیم منابع خاک و آب را تهدید می‌کند. او توضیح می‌دهد: «از مرحله استخراج تا پالایش و مصرف، حجم قابل توجهی از آلاینده‌ها وارد طبیعت می‌شود. در دوره‌های بحران و جنگ، ضعف نظارت این روند را تشدید می‌کند.»

طبق گزارش‌های بین‌المللی، کشورهایی که در دهه‌های اخیر درگیر درگیری‌های نظامی بوده‌اند، بیشترین حجم آلودگی خاک و منابع آب را در مناطق صنعتی و نفتی خود تجربه کرده‌اند؛ موضوعی که اکنون در دستور کار بسیاری از سازمان‌های محیط‌زیستی قرار دارد.

انرژی‌های تجدیدپذیر؛ نقطه آغاز بازسازی زمین

در بخش دیگری از این گزارش، کارشناسان بر نقش انرژی‌های پاک در کاهش تخریب‌ها تأکید می‌کنند. انرژی خورشیدی، بادی و سایر منابع تجدیدپذیر به دلیل نداشتن آلاینده‌های مستقیم، موجب کاهش ورود عناصر سمی به خاک می‌شوند.

رضایی درباره اهمیت این گذار می‌گوید: «اگر توسعه انرژی‌های پاک براساس ظرفیت‌های بومی و متناسب با نیازهای منطقه‌ای انجام شود، می‌تواند به‌عنوان یک ابزار کاربردی برای بازسازی مناطق آسیب‌دیده عمل کند.»

بر اساس ارزیابی‌های نهادهای بین‌المللی، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر یکی از مؤثرترین راهکارها برای کاهش فشار بر منابع خاک و جلوگیری از گسترش مناطق بیابانی است.

برنامه‌های روز زمین پاک ۱۴۰۵؛ آموزش، اقدام و مستندسازی تجربه‌ها

هم‌زمان با نزدیک‌شدن به روز زمین پاک، مجموعه‌ای از برنامه‌ها در بخش‌های مختلف کشور اعلام شده است؛ برگزاری نشست‌های علمی درباره سلامت خاک، اجرای کمپین‌های پاکسازی، پروژه‌های درختکاری و تلاش برای مستندسازی تجربه فعالان محیط‌زیست در نقاط بحران‌زده، از جمله این برنامه‌هاست.

به‌گفته مسئولان حوزه محیط‌زیست، استفاده از ظرفیت مدارس و شبکه‌های اجتماعی برای انتقال آموزه‌های زیست‌محیطی به نسل جوان، یکی از محورهای کلیدی برنامه‌های سال ۱۴۰۵ خواهد بود.

مشارکت مردم؛ حلقه اتصال سیاست‌ها و نتیجه‌ها

 حتی بهترین سیاست‌ها نیز بدون مشارکت عمومی به نتیجه نمی‌رسد. تغییر الگوی مصرف انرژی، کاهش استفاده از پلاستیک و انتخاب شیوه‌های پایدار در زندگی روزمره، اصلی‌ترین عواملی هستند که می‌توانند مسیر بهبود را تسریع کنند.

روز زمین پاک ۱۴۰۵ در شرایطی فرا می‌رسد که زمین بیش از هر زمان دیگری به همکاری انسان نیاز دارد. در چنین وضعیتی، انرژی‌های پاک نه فقط یک راهکار فنی، بلکه یک مسیر نجات برای آینده سیاره محسوب می‌شوند. پیام شعار امسال روشن است: فردای زمین به انتخاب‌های امروز ما وابسته است.