به گزارش اکو اقتصاد،  از سی‌ان‌بی‌سی، این نهاد بین‌المللی که به «بانک مرکزیِ بانک‌های مرکزی» شناخته می‌شود، در گزارش سالانه خود هشدار داد که هزینه‌های هنگفت برای توسعه هوش مصنوعی در حال انباشت آسیب‌پذیری‌های مالی است که می‌توانند در صورت بروز هر شوک اقتصادی، آن را تشدید کرده و از بازارهای مالی به کل اقتصاد سرایت دهند.

پابلو هرناندز دیکاس، مدیرکل این بانک در تشریح این گزارش گفت که پیام اصلی آن «ضرورت اقدام فوری» است و سیاست‌گذاران باید پیش از آنکه روند فعلی معکوس شود، دست به کار شوند؛ زیرا در غیر این صورت، هزینه‌های اصلاح بسیار سنگین‌تر خواهد بود.

ابعاد گسترده سرمایه‌گذاری‌ها در حوزه هوش مصنوعی، در کانون این هشدار قرار دارد؛ هرچند همین سرمایه‌گذاری‌های عظیم در یک سال گذشته از رشد اقتصاد جهانی نیز حمایت کرده‌اند.

پنج شرکت بزرگ رقیب که در حوزه زیرساخت‌های هوش مصنوعی فعال هستند، قصد دارند که طی سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ بیش از یک تریلیون دلار در حوزه هوش مصنوعی سرمایه‌گذاری کنند؛ سرعتی که از میزان سودآوری و جریان نقدی آزاد آنها فراتر رفته و برخی را ناچار کرده است تا برای ادامه این رقابت، به استقراض سنگین روی بیاورند.

به باور بی‌آی‌اس، این رقابت از این تصور ناشی می‌شود که در نهایت تنها تعداد معدودی از بازیگران بزرگ بر بازار مسلط خواهند شد؛ تصوری که شرکت‌ها را به تزریق سرمایه‌های کلان در پروژه‌هایی با بازدهی بسیار مبهم و نامطمئن ترغیب می‌کند.

انعکاس جنون‌های سرمایه‌گذاری پیشین

این گزارش، رونق کنونی هوش مصنوعی را در برابر طوماری از حباب‌های مالی تاریخی قرار می‌دهد؛ از تب ساخت کانال‌ها در دهه ۱۸۳۰ و جنون خطوط راه‌آهن انگلیس در دهه ۱۸۴۰ گرفته تا گسترش برق‌رسانی در دهه ۱۹۲۰ و حباب دات‌کام در اواخر دهه ۱۹۹۰.

بانک تسویه‌حساب‌های بین‌المللی می‌گوید که تمام این دوره‌ها با یک نوآوری فناورانه عینی آغاز شدند؛ نوآوری‌هایی که سرمایه‌ای به مراتب بیشتر از آنچه بازده تجاری آنها توجیه می‌کرد، جذب کردند و در نهایت نیز همگی به سرمایه‌گذاری معکوس و رکود اقتصادی فراگیر ختم شدند.

آنچه خطر را دوچندان می‌کند، ارزش‌گذاری‌های بسیار بالای سهام و شیوه‌های پیچیده و غیرشفاف تامین مالی است. بانک بی‌اس‌آی به گسترش پدیده‌ای به نام «تامین مالی چرخشی» اشاره می‌کند؛ وضعیتی که در آن غول‌های تولیدکننده تراشه و شرکت‌های بزرگ خدمات «ابری» در آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی سرمایه‌گذاری می‌کنند و همان آزمایشگاه‌ها نیز متعهد می‌شوند که تراشه‌ها و توان پردازشی موردنیاز خود را از همان غول‌ها خریداری کنند. به این ترتیب، سرمایه اولیه عملا دوباره در قالب درآمد به سرمایه‌گذاران اولیه بازمی‌گردد.

بخش عمده این منابع مالی اکنون از طریق صندوق‌های پوشش ریسک(hedge funds) و صندوق‌های اعتبار خصوصی تامین می‌شود؛ نهادهایی که در مقایسه با بانک‌ها تحت نظارت به مراتب کمتری قرار دارند.

ژانگ تائو، نماینده ارشد بی‌اس‌آی در منطقه آسیا و اقیانوسیه، هشدار داد که در صورت رکود بازار هوش مصنوعی، اتکای گسترده به این کانال‌های غیربانکی می‌تواند سقوطی سریع‌تر و شدیدتر از بحران‌های بانکی سنتی را رقم بزند.

هزینه‌های پنهان مراکز داده

منتقدان معتقدند که ورای بازارهای مالی، هزینه واقعی توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی نیز به وضوح پنهان مانده است. یکی از نگرانی‌های اصلی که روزنامه وال‌استریت ژورنال به آن پرداخته، نحوه حسابرسی مراکز داده تحت مالکیت غول‌های فناوری است.

این شرکت‌ها با این فرض که تجهیزات گران‌قیمت داخل مراکز داده برای مدت طولانی‌تری قابل استفاده خواهند بود، هزینه آنها را در بازه زمانی طولانی‌تری به اصطلاح سرشِکن می‌کنند. در نتیجه، هزینه استهلاک ثبت‌شده در هر دوره مالی کاهش می‌یابد و سود شرکت‌ها بیشتر یا به عبارت دیگر مثبت‌تر از واقعیت به نظر می‌رسد؛ در حالی که نرخ حقیقی مصرف نقدینگی چیز دیگری را نشان می‌دهد.

اما واقعیت این است که تراشه‌های پیشرفته‌ای که قلب این مراکز داده را تشکیل می‌دهند، احتمالا بسیار زودتر از برآوردها، مستهلک شوند. در این صورت، شکافی میان سود گزارش‌شده و واقعیت اقتصادی ایجاد خواهد شد و در صورت کاهش تقاضا یا نیاز به جایگزینی گسترده سخت‌افزارها، ترازنامه شرکت‌ها بسیار آسیب‌پذیرتر از آن چیزی خواهد بود که اکنون به نظر می‌رسد.

آثار تورمی هوش مصنوعی

برخی اقتصاددانان اکنون درباره شکل‌گیری «موج سوم تورم» هشدار می‌دهند؛ موجی که پس از تورم ناشی از همه‌گیری کووید-۱۹ و سپس تعرفه‌های تجاری آمریکا، این بار تحت تاثیر توسعه گسترده هوش مصنوعی ایجاد می‌شود.

از آنجا که تولیدکنندگان تراشه، تولید قطعات پرسود موردنیاز سرورهای هوش مصنوعی را در اولویت قرار داده‌اند، کمبود تراشه‌های حافظه و تجهیزات ذخیره‌سازی به بازار لوازم الکترونیکی مصرفی نیز سرایت کرده است.

به عنوان مثال، شرکت اپل هفته گذشته قیمت مک‌بوک، آیپد و سایر محصولات خود را افزایش داد و دلیل آن را «رشد بی‌سابقه تقاضا برای قطعات حافظه و ذخیره‌سازی» عنوان و اعلام کرد که «هرگز شاهد چنین افزایش شدید و سریعی در قیمت قطعات نبوده‌ایم.» سهام اپل حدود ۶ درصد سقوط کرد که بدترین عملکرد روزانه آن در بیش از یک سال گذشته محسوب می‌شود.

فشار بر شبکه برق

فراتر از هزینه‌های پنهان و فشارهای تورمی، شاید بزرگ‌ترین فشار ناشی از توسعه هوش مصنوعی بر شبکه برق وارد شود. بانک گلدمن ساکس پیش‌بینی می‌کند که تا سال ۲۰۳۰، مراکز داده نزدیک به نیمی از رشد تقاضای برق آمریکا را به خود اختصاص دهند. همچنین انتظار می‌رود که قیمت برق برای مصرف‌کنندگان در سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ سالانه حدود ۶ درصد افزایش یابد.

بانک تسویه‌حساب‌های بین‌المللی نیز یادآور می‌شود که عطش و نیاز روزافزون پروژه‌های هوش مصنوعی به برق، همین حالا هم قیمت انرژی و هزینه الزامات تولید را افزایش داده و ممکن است این فشارها به تورم دامن بزند.

با این حال، این نهاد بین‌المللی همچون بسیاری از اقتصاددانان، تاکید می‌کند که اگر شکوفایی و رشد بهره‌وری که هوش مصنوعی وعده آن را داده است، در نهایت محقق شود، این فناوری می‌تواند در بلندمدت حتی اثری ضدتورمی داشته باشد.