به گزارش اکو اقتصاد، مذاکرات ایران و آمریکا این روزها در یکی از پیچیدهترین و پرتنشترین مقاطع خود قرار گرفته است؛ وضعیتی که همزمان با افزایش تنشهای نظامی در خلیج فارس و تشدید حملات اسرائیل به لبنان، فضای دیپلماسی را به شدت شکننده کرده است. در حالی که گفتوگوها میان تهران و واشنگتن برای دستیابی به یک تفاهم احتمالی ادامه دارد، تحولات میدانی منطقه باعث شده معادله مذاکرات بیش از هر زمان دیگری به میدان جنگ گره بخورد.
در تازهترین تحول، گزارشهای منتشرشده از رسانههای آمریکایی از یک تماس تلفنی کمسابقه و پرتنش میان دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو خبر میدهد؛ تماسی که به گفته منابع نزدیک به کاخ سفید، با عصبانیت شدید رئیسجمهور آمریکا همراه بوده و محور اصلی آن حملات اسرائیل به لبنان و تاثیر این حملات بر روند مذاکرات با ایران بوده است.
براساس گزارش اکسیوس، ترامپ در این تماس به نتانیاهو هشدار داده که ادامه حملات گسترده به بیروت و جنوب لبنان میتواند مذاکرات حساس با تهران را نابود کند و اسرائیل را بیش از پیش در انزوای بینالمللی قرار دهد. برخی منابع حتی مدعی شدهاند رئیسجمهور آمریکا در بخشی از این مکالمه با لحنی تند خطاب به نتانیاهو گفته: «اگر من نبودم، الان در زندان بودی.»
این تماس پس از آن انجام شد که ایران تهدید کرد در صورت ادامه حملات اسرائیل به لبنان، روند مذاکرات با آمریکا را متوقف خواهد کرد. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی نیز در واکنش به تحولات اخیر تاکید کرد ادامه حملات اسرائیل میتواند به توقف کامل گفتوگوها منجر شود.
در همین حال، منابع نزدیک به تیم مذاکرهکننده ایران میگویند تهران هنوز پاسخ نهایی خود را به متن پیشنهادی آمریکا ارائه نکرده و بررسیها در سطوح عالی ادامه دارد. به گفته این منابع، تجربه بدعهدیهای گذشته آمریکا باعث شده ایران این بار با حساسیت بیشتری وارد مذاکرات شود و بر دریافت «تضمینهای واقعی و اجرایی» تاکید داشته باشد.
یکی از محورهای اصلی اختلاف، موضوع بازگشتپذیری تعهدات و نحوه اجرای توافق احتمالی است. منابع آگاه میگویند تهران معتقد است آمریکا پس از صرف هزینههای سنگین در تنشهای اخیر منطقهای، اکنون بیش از گذشته نگران گسترش جنگ است؛ در مقابل، ایران نیز نسبت به تکرار تجربههای قبلی و شکست توافقات گذشته بدبین باقی مانده است.
همزمان با این تنشهای دیپلماتیک، منطقه نیز روزهای ملتهبی را پشت سر میگذارد. سرنگونی یک پهپاد پیشرفته آمریکایی توسط ایران در خلیج فارس و پاسخ متقابل نیروهای آمریکایی، سطح درگیریها را وارد مرحلهای تازه کرده است. حملات موشکی و پهپادی متقابل در جنوب ایران، خلیج فارس و حتی فعال شدن سامانههای پدافندی کویت، نشان میدهد دامنه بحران دیگر محدود به یک جغرافیای مشخص نیست.
در لبنان نیز حملات اسرائیل به ضاحیه بیروت و جنوب این کشور، معادلات سیاسی را پیچیدهتر کرده است. تهران به صراحت اعلام کرده هرگونه نقض آتشبس در لبنان میتواند بر کل روند تفاهمات میان ایران و آمریکا تاثیر بگذارد. سید عباس عراقچی نیز تاکید کرده تفکیک پرونده لبنان از مذاکرات تهران و واشنگتن دیگر ممکن نیست.
ایران موفق شده جبهه لبنان را به بخشی از معادله تقابل مستقیم با اسرائیل و آمریکا تبدیل کند. دنیس سیترونوویچ، رئیس سابق میز ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل، در تحلیلی نوشته است که اکنون سوال اصلی دیگر این نیست که آیا لبنان از مذاکرات ایران و آمریکا جدا خواهد ماند یا نه؛ بلکه پرسش مهم این است که آیا واشنگتن میتواند همزمان هم مذاکرات با تهران را حفظ کند و هم مانع انفجار بحران در لبنان شود.
با وجود همه تنشها، دونالد ترامپ همچنان از احتمال دستیابی به توافق سخن میگوید. او اخیرا مدعی شده توافق با ایران حتی میتواند «بهتر از یک پیروزی نظامی» باشد و احتمال داده طی هفتههای آینده توافقی حاصل شود. با این حال، فضای فعلی مذاکرات نشان میدهد بیاعتمادی عمیق میان دو طرف همچنان پابرجاست.
در واقع مذاکرات وارد مرحلهای شده که هر متن پیشنهادی پس از رفتوبرگشت میان تهران و واشنگتن، با اصلاحات تازه و شروط سختگیرانهتری همراه میشود. این چرخه مداوم اصلاح و بازنگری، هم نشانه تمایل دو طرف به جلوگیری از شکست کامل مذاکرات است و هم نشاندهنده شکاف عمیق بیاعتمادی.
اکنون منطقه در وضعیتی قرار گرفته که نه میتوان از صلح پایدار سخن گفت و نه از آغاز یک جنگ تمامعیار. شرایط فعلی بیشتر شبیه «دیپلماسی زیر سایه جنگ» است؛ جایی که هم تهران و هم واشنگتن، همزمان از ابزار مذاکره و فشار نظامی برای پیشبرد اهداف خود استفاده میکنند.
سرنوشت این وضعیت خاکستری حالا به این بستگی دارد که آیا رفتوبرگشتهای دیپلماتیک میتواند دو طرف را به نقطهای مشترک برساند یا اینکه تشدید تنشها، در نهایت منطقه را به سمت یک رویارویی گستردهتر سوق خواهد داد.