به گزارش اکو اقتصاد، فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، سنتکام، روز ۱۶ آبان از تشکیل کارگروهی با عنوان «دروازه آهنین» خبر داد؛ گروهی متشکل از حدود ۲۰ نیروی نظامی و غیرنظامی در مقر این فرماندهی در تامپای فلوریدا که قرار است هماهنگی میان دستگاه‌های آمریکایی برای محدودکردن مسیرهای تأمین ایران را تقویت کند. محدوده مأموریت اعلام‌شده، انتقال تسلیحات پیشرفته، فناوری‌های دارای کاربرد دوگانه، کالاهای مشمول تحریم و آنچه واشنگتن «جریان‌های درآمدی غیرقانونی» می‌نامد، از مرزهای زمینی ایران و دریای خزر است.
برد کوپر، فرمانده سنتکام، در بیانیه‌ای که خبرگزاری رویترز روز ۱۶ آبان منتشر کرد، مدعی شد تقویت همکاری با دیگر دستگاه‌های دولت آمریکا، توانایی ایران برای تأمین مالی گروه‌های مورد حمایت خود، بازسازی کارخانه‌های تسلیحاتی و احیای توان نظامی را محدود خواهد کرد. بااین‌حال، اعلام تشکیل این کارگروه با معرفی نیرویی برای استقرار در سراسر مرزهای ایران یا تشریح سازوکار انسداد فیزیکی گذرگاه‌ها همراه نبود.
اهمیت طرح تازه، تنها در مأموریت رسمی آن نیست. اظهارات اخیر مقام‌های آمریکایی نشان می‌دهد واشنگتن ادامه فشار اقتصادی را، بدون دستیابی فوری به توافق و بدون بازگشت فوری به جنگ گسترده، به‌عنوان یک گزینه مستقل دنبال می‌کند. اظهارنظرهای علنی مقام‌های آمریکایی حاکی از این است که راهکار انسداد مرزهای ایران به عنوان جایگزینی برای جنگ و مذاکره، با هدف نهایی فروپاشی ایران طراحی شده‌باشد.
گزینه سوم؛ ادامه فشار بدون پایان مشخص
باراک راوید، خبرنگار پایگاه خبری اکسیوس، ۱۹ آبان در گزارشی به نقل از سه نفر حاضر در نشست بسته وزیران خارجه گروه هفت در پاریس نوشت که مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، تصمیم دونالد ترامپ را انتخاب گزینه‌ای سوم میان بازگشت به جنگ و امضای توافق با ایران توصیف کرده است. روبیو، طبق روایت این منابع، ادعا کرده بود: «رئیس‌جمهور فقط دو گزینه ندارد. مسئله فقط بازگشت به جنگ یا امضای یک توافق صلح مضحک نیست. ما توافق احمقانه‌ای نخواهیم کرد. گزینه سوم این است که به کاری که اکنون انجام می‌دهیم ادامه بدهیم.» اکسیوس این رویکرد را ادامه تلاش برای «خفه‌کردن» حکومت ایران توصیف کرد.
وزیر خارجه آمریکا در حاشیه این نشست نیز در مورد راهکار آمریکا در مورد ایران به خبرنگاران گفته‌بود: «بالاخره باید غذا بخورند، بالاخره باید بتوانند به نیروهای رزمی و نیروهای امنیتی خودشان حقوق بدهند.» این اظهارات نشان می‌دهد که هدف نهایی آمریکا از استمرار محاصره تلاش برای فروپاشی اقتصاد ایران است.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در واکنش به این اظهار نظر مارکو روبیو نوشت: «وزیر امور خارجه آمریکا با این بیان که آنها بالاخره باید غذا بخورند، وقیحانه ایرانیان را تهدید به تحمیل گرسنگی می‌کند. این سخنان، اعتراف دیگری است به نیت آمریکا برای ارتکاب جنایات جنگی که در واقع ادامه جنایاتی است که در جریان جنگ‌های تجاوزکارانه قبلی و تروریسم اقتصادی جاری مرتکب شده‌اند. در واقع، آمریکا پس از چند دهه سیاست تهدید، تحریم، تروریسم و تجاوز، همچنان همان اشتباهات را تکرار می‌کند و فقط هر بار آنها را در قالب نام‌هایی تازه بسته‌بندی می‌نماید.»
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا نیز روز ۲۱ آبان در شبکه تروث‌سوشال نوشت: «ما به توافق با ایران نیاز نداریم. آن روزها مدت‌هاست گذشته است. پولشان دست ماست.» ان‌پی‌آر در گزارشی با عنوان «راهبرد کنونی ترامپ در قبال ایران چیست؟ حفظ وضع موجود»، این اظهار نظر را نشانه‌ای بر رضایت ترامپ از وضعیت فعلی و استمرار راهکار فشار اقتصادی به جای بازگشت به عملیات نظامی یا توافق دیپلماتیک ارزیابی کرد.
درخواست از بغداد؛ نخستین آزمون اجرائی
نخستین شاهد علنی از انتقال این سیاست به همسایگان ایران را وزیر امور خارجه عراق ارائه کرد. «فواد حسین» وزیر امور خارجه عراق، ۱۶ آبان در گفت‌وگویی با شبکه الجزیره گفت: «آمریکا به‌طور رسمی خواستار بستن همه گذرگاه‌های مرزی ما با ایران به استثنای دو گذرگاه شده است.»
روزنامه نیویورک‌تایمز سه روز بعد در گزارشی به نقل از سه مقام عراقی و یک مقام آمریکایی آگاه از مذاکرات نوشت: «مقام‌های آمریکایی هفته‌ها تلاش کرده‌اند که با فشار دیپلماتیک، همسایگان ایران را به بستن گذرگاه‌های مرزی‌شان وادار کنند؛ اما این تلاش‌ها ناکام مانده‌است.» طبق این گزارش، عراق تا زمان تنظیم آن گزارش درخواست بستن همه گذرگاه‌ها به‌جز دو گذرگاه را نپذیرفته بود؛ هرچند تعطیلی موقت بعضی گذرگاه‌ها رخ داد و با اعتراض‌های داخلی همراه شد.
ترکیه و پاکستان؛ نگرانی از هزینه داخلی
نیویورک‌تایمز در همان گزارش، ترکیه و پاکستان را نیز از کشورهایی معرفی کرد که در برابر فشار واشنگتن برای محدودکردن مسیرهای مبادله با ایران ملاحظات جدی دارند. طبق این گزارش، ترکیه عمدتاً از تغییر سیاست مرزی خود خودداری کرده و پاکستان در هفته‌های پیش از انتشار گزارش، برخی گذرگاه‌ها را باز و بسته کرده است.
اکسیوس نیز هفته گذشته به نقل از یک مقام آمریکایی، گزارش داد ترکیه، عراق و پاکستان نگران‌اند فشار برای قطع تجارت، توقف پروازها و بستن مرزهای ایران، در داخل این کشورها بی‌ثباتی ایجاد کند.
الی گرانمایه، پژوهشگر شورای روابط خارجی اروپا، در گفت‌وگو با نیویورک‌تایمز بر ماندگاری رابطه همسایگی در محاسبات دولت‌های منطقه تأکید کرد. او گفت: «آمریکا در حال حاضر متحدی پیش‌بینی‌ناپذیر و در بعضی موارد غیرقابل اتکاست. ایران قرار است همسایه آنها باشد؛ آنها می‌دانند که برای همیشه با ایران همسایه خواهند بود.»
سید محمد کاظم سجادپور، عضو هیئت علمی دانشکده روابط خارجی نیز در گفت‌وگویی تلویزیونی تاکید کرد: «همسایگان ایران باید توجه داشته باشند که ترامپ دو سال دیگر رئیس‌جمهور نخواهد بود، اما ایران باقی می‌ماند. ... ایران و کشورهای همسایه، به‌ویژه عراق و ترکیه، صرفاً هم‌مرز نیستند، بلکه هم‌سرنوشت‌اند. این کشورها طی قرن‌ها با یکدیگر زندگی کرده‌اند و در آینده نیز باید در کنار هم زندگی کنند.»
نیویورک‌تایمز در توضیح این مسئله، به وابستگی بخش‌هایی از بازار سوخت پاکستان به ایران و اتکای عراق به گاز ایران برای تولید برق اشاره کرد. این پیوندها به معنای مصونیت مبادلات از فشار آمریکا نیست، اما نشان می‌دهد تصمیم به قطع تجارت، فقط درباره زیان ایران نیست؛ هزینه آن به اقتصاد طرف دیگر نیز منتقل می‌شود. در چنین شرایطی، دولت‌های همسایه باید میان فشار واشنگتن و پیامدهای داخلی همراهی با آن انتخاب کنند. تعطیلی گذرگاه ممکن است روی کاغذ یک تصمیم اداری باشد، اما در عمل با درآمد بازرگانان، تأمین انرژی و معیشت مناطق مرزی ارتباط دارد.
تعطیلی گمرک، بستن مرز نیست
دشواری دیگر، تفاوت میان تعطیل‌کردن مبادی رسمی و مهار تمام ترددهای مرزی است. نیویورک‌تایمز درباره مرز تقریباً هزار و ۶۰۰ کیلومتری ایران و عراق، به ناهمواری جغرافیایی و محدودیت کنترل کامل بغداد اشاره کرده است. یک مقام آمریکایی نیز به این روزنامه گفته کشورهای همسایه نگران ناآرامی داخلی در صورت قطع مسیرهایی هستند که کسب‌وکارها و جمعیت دو سوی مرز به آنها وابسته‌اند.
الکس وطن‌خواه، پژوهشگر اندیشکده موسسه خاورمیانه، تشکیل کارگروه تازه را عملاً پذیرش این واقعیت دانست که ایران با اتکا به مسیرهای زمینی، بخشی از محدودیت‌های مسیر دریایی را جبران کرده‌است.
سوفی ریکمان، در اندیشکده EPIS در تحلیلی درباره کارگروه تازه نوشت: «ابتکار جدید سنتکام احتمالاً این جریان‌ها را کند می‌کند، اما متوقف نخواهد کرد.» او با اشاره به مسیرهای زمینی ترکیه، عراق و پاکستان و مسیر ریلی چین از آسیای مرکزی، هشدار داد محدودکردن این مبادلات، به بازرگانان و شرکای منطقه‌ای آمریکا نیز خسارت می‌زند.
نام‌گذاری یک کارگروه در فلوریدا ساده‌تر از بستن گذرگاه‌هایی است که اختیارشان در پایتخت‌های دیگر قرار دارد. مشکل از جایی آغاز می‌شود که عنوان پرطمطراق باید به همکاری گمرک‌ها، شرکت‌ها و دولت‌هایی تبدیل شود که حساب هزینه و فایده خود را دارند.
خزر؛ مسئله‌ای فراتر از ایران و آمریکا
گنجاندن دریای خزر در مأموریت کارگروه، موضوع را از مرزهای زمینی و روابط دوجانبه ایران و آمریکا فراتر می‌برد. ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه، روز ۲۰ آبان، اقدام واشنگتن را نقض حقوق بین‌الملل خواند و نسبت به پیامدهای گسترش رویارویی به خزر هشدار داد. او گفت: «این اقدام، تهدیدی آشکار علیه حقوق و منافع کشورهای ساحلی دریای خزر محسوب می‌شود، کشورهایی که دارای حاکمیت مستقل هستند.»
ریکمان اخلال در تجارت ایران و روسیه را دشوارترین بخش طرح دانست؛ زیرا آمریکا در خزر دسترسی عملیاتی دریایی مشابه آب‌های جنوبی ندارد و تلاش برای تعرض به کشتی‌های روسی می‌تواند خطر تشدید رویارویی را بالا ببرد. او هشدار داد حاصل طرح ممکن است افزایش وابستگی تهران به مسکو باشد؛ نتیجه‌ای که از نگاه نویسنده برای واشنگتن نقض غرض تلقی می‌شود.
کاظم غریب‌آبادی، معاون حقوقی و بین‌الملل وزارت امور خارجه، روز ۱۹ آبان در شبکه اجتماعی ایکس از رایزنی با سفیر روسیه خبر داد. او نوشت: «در دیدار با سفیر روسیه درباره مسائل پیرامون دریای خزر و نحوه مقابله با اقدامات یکجانبه آمریکا و برنامه موسوم به دروازه آهنین» گفت‌وگو شده است.
این رایزنی، نمونه‌ای از پیگیری دیپلماتیک موضوع است؛ در طول هفته‌های گذشته تماس‌ها و رایزنی‌ها منطقه‌ای دستگاه دیپلماسی ایران به شکل چشمگیری افزایش پیدا کرده‌است. سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه در طول دو هفته گذشته با همتاهای خود از کشورهای همسایه گفت‌وگوهای متعددی انجام داد.
توان خسارت‌زدن، معادل توان تحمیل نتیجه نیست
دنی سیترینوویچ، مسئول پیشن میز ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل، هشدار داد: «ایران قصد ندارد این وضعیت را برای مدتی نامحدود بپذیرد.» او احتمال داد تهران افزایش هزینه‌های اقتصادی و امنیتی برای واشنگتن و شرکای منطقه‌ای آن را راهی برای تغییر سیاست آمریکا ببیند. سیترینوویچ افزود: «خطر روشن است: ایران تنش را بالا می‌برد، واشنگتن پاسخ می‌دهد و دو طرف خود را در یک رویارویی نظامی دیگر می‌یابند که لزوماً هیچ‌یک خواهانش نبودند.»
بنابراین، انتخاب راه سوم توسط دولت آمریکا با هدف «حفظ وضع موجود» الزاماً به معنای پایدارماندن آن نیست. آنچه واشنگتن ادامه فشار بدون هزینه جنگ معرفی می‌کند، ممکن است همسایگان را متضرر، مبادلات را پرهزینه‌تر و خطر رویارویی نظامی را بیشتر کند.
شواهد موجود یک محدودیت اساسی را برای کارگروه دروازه آهنین سنتکام نشان می‌دهد: آمریکا می‌تواند از همسایگان ایران بخواهد مرزها را ببندند، اما اختیار تصمیم آنها و پیامدهای آن را در دست ندارد. «دروازه آهنین» ممکن است در مسیر مبادلات مانع ایجاد کند؛ تبدیل این موانع به محاصره کامل و سپس تبدیل کردن نتایج این محاصره به دستاوردهای سیاسی، تقریبا غیرممکن است. نتیجه‌ای که آمریکا از ۹ اسفند ۱۴۰۴ به صورت پیوسته در حال تجربه کردن آن است که استفاده از انواع ابزارهای فشار نظامی، جنایات جنگی و محاصره اقتصادی، هر چند به جمهوری اسلامی ایران خسارت‌هایی را وارد می‌کند، اما نهایتا اهداف مورد نظر دولت آمریکا را برآورده نمی‌کند.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده است. اولین نفر باشید!
ثبت نظر جدید